Kız Çocuklarının Ortaöğretime Devam Edememeleri Üzerine Bir Çözümleme
DOI:
https://doi.org/10.33308/26674874.20264021050Anahtar Kelimeler:
Ortaöğretim- Kız Çocuklarının Eğitimi- Okul Terki- Eğitime Erişim- Eğitimde EşitsizlikÖzet
Bu araştırmanın amacı, kırsal kesimde yaşayan kız çocuklarının ortaöğretime devam edememe nedenlerini belirlemek ve bu süreci şekillendiren bireysel, ailevi ve yapısal dinamikleri bütüncül bir çerçevede incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında fenomenoloji deseni ile yürütülmüştür. Çalışma grubunu, Midyat’ta ikamet eden ve ortaöğretime devam etmeyen 100 kız çocuğu oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sürecinde geçerlik ve güvenirliğin sağlanmasına yönelik çeşitli önlemler alınmıştır. Bulgular, kız çocuklarının ortaöğretime devam edememe nedenlerinin; aile ve sosyoekonomik yapıdan kaynaklanan engeller, toplumsal cinsiyet temelli engeller, yapısal ve erişim temelli engeller ile bireysel ve algısal engeller olmak üzere dört ana tema altında toplandığını göstermektedir. Öne çıkan faktörler arasında ekonomik yetersizlikler, kız çocuklarına yüklenen ev içi sorumluluklar, cinsiyetçi tutumlar, ulaşım ve erişim sorunları ile başarısızlık ve uyum kaygıları yer almaktadır. Araştırma bulguları, kız çocuklarının eğitime devam edememe sürecinin yalnızca bireysel ya da ailevi tercihlerle açıklanamayacağını; bu durumun toplumsal cinsiyet normları, ekonomik eşitsizlikler ve eğitim sisteminin yapısal sınırlılıkları ile yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, kız çocuklarının eğitime erişim sorununu çok katmanlı ve yapısal bir çerçevede ele alarak literatüre katkı sunmaktadır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, kız çocuklarının eğitime devamını artırmaya yönelik politikaların yalnızca aileyi hedefleyen yaklaşımlarla sınırlı kalmaması; aynı zamanda eğitim sisteminin erişilebilirliğini, kapsayıcılığını ve eşitleyici kapasitesini güçlendiren bütüncül müdahaleleri içermesi gerektiği önerilmektedir.
İndirmeler
Referanslar
Adıgüzel, A. (2013). Kız çocuklarının okullaşma engelleri ve çözüm önerileri. Ekev Akademi Dergisi, 56, 325–344.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü. (2022). Türkiye’de Kadın. https://www.aile.gov.tr/media/97652/tu-rkiye-de-kadin_20220214.pdf
Aküzüm, C., Yavaş, T., Tan, Ç., & Uçar, M. B. (2015). İlköğretim kurumu öğrencilerinin devamsızlık ve okul terki nedenleri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 167-192. DOI: https://doi.org/10.12780/uusbd.03923
Altınkurt, Y. (2008). Öğrenci devamsızlıklarının nedenleri ve devamsızlığın akademik başarıya etkisi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 129–142.
Aslan, G. (2021). Eğitime erişimin belirleyicileri: Kırsal kesimdeki kız çocuklarının ortaöğretime gönderilmeme nedenleri. Eğitim ve Bilim, 46 (207), 169-201. DOI: https://doi.org/10.15390/EB.2021.9045
Bakış, O., Levent, H., İnsel, A., & Polat, S. (2009). Türkiye’de eğitime erişimin belirleyicileri. Eğitim Reformu Girişimi, Sabancı Üniversitesi. https://egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/TurkiyedeEgitimeErisiminBelirleyicileri-1.pdf
Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388. DOI: https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood Press.
Çolak, İ., & Tüzel-İşeri, E. (2021). Kadınların okulu terk etme nedenleri ve kız çocuklarının eğitimine ilişkin görüşleri. MAKÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 64, 24–50. DOI: https://doi.org/10.21764/maeuefd.944047
Dilli, C. (2006). Zorunlu eğitim çağında bulunan kız çocuklarının okula gitmeme nedenleri: Şırnak ili örneği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi.
Dünya Bankası. (2025). Count me in!: Improving education outcomes for girls and young women. World Bank. https://hdl.handle.net/10986/43501
Gündüz Hoşgör, A. (2008). Kadın vatandaşlık haklarındaki en temel sorun: Nüfus cüzdanım yok ki. Toplum ve Demokrasi, 2 (4), 27-38.
Kalaycı, S., & Öztürk, A. (2017). Küreselleşen dünyada kadın eğitiminin gayri safi milli hasılaya etkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(7), 76–87.
Kavazanjian, L. (2010). Addressing gender disparities: An investigation of nonformal education in Afghanistan. Women’s Policy Journal of Harvard, 7, 39–50.
Kaya, H. (2022). Kırsal kesimde kız çocuklarının veli ve öğrenci görüşlerine göre örgün ortaöğretime devam etmeme sebepleri. International Social Sciences Studies Journal, 8(104), 4011–4025. DOI: https://doi.org/10.29228/sssj.66241
Küçüker, E. (2018). Kırsal kesimde yaşayan kız çocukların örgün ortaöğretimi terk etme nedenleri. Eğitim ve Bilim, 43(195), 97–117. DOI: https://doi.org/10.15390/EB.2018.7537
Morgan, D. L. (1996). Focus groups as qualitative research. Sage Publications. DOI: https://doi.org/10.4135/9781412984287
OECD. (2025). Education at a glance 2025: OECD indicators. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/education-at-a-glance-2025_1c0d9c79-en.html DOI: https://doi.org/10.1787/1c0d9c79-en
Oral, B., & Çoban, A. (2019). Temel Kavramlar. Oral, B. & Çoban, A. & Bars, M. (Eds.), Eğitimde ahlak ve etik içinde (ss. 1-24). Pegem Akademi. DOI: https://doi.org/10.14527/9786052416204.01
Özaydınlık, K. (2014). Toplumsal cinsiyet temelinde Türkiye’de kadın ve eğitim. Sosyal Politikalar Dergisi, 93–112. DOI: https://doi.org/10.21560/spcd.03093
Özbaş, M. (2012). Kız çocuklarının ortaöğretimde okullaşma oranlarına etki eden nedenlere ilişkin algıları. International Journal of New Trends in Arts, Sports and Science Education, 1(4), 60–71.
Özdemir, C. (2018). Türkiye’de yükseköğretimin yaygınlaşmasının toplumsal tabakalaşmaya etkisi Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 8(3), 542–551.
Patton, M. Q. (2014). Qualitative research and evaluation methods. Sage Publications.
Rankin, H. B., & Aytaç, A. I. (2006). Gender inequality in schooling: The case of Turkey. Sociology of Education, 79(1), 25–43. DOI: https://doi.org/10.1177/003804070607900102
Roby, L. J., Lambert, J. M., & Lambert, J. (2009). Barriers to girls’ education in Mozambique at household and community levels: An exploratory study. International Journal of Social Welfare, 18, 342–353. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-2397.2008.00616.x
Smits, J. & Hoşgör, A. G. (2006). Effects of family background characteristics on educational participation in Turkey. International Journal of Educational Development, 26, 545–560. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2006.02.002
Tansel, A. (2002). Determinants of school attainment of boys and girls in Turkey: Individual, household and community factors. Economics of Education Review, 21, 455–470. DOI: https://doi.org/10.1016/S0272-7757(01)00028-0
TEDMEM. (2025). Bir bakışta eğitim 2025: Eğitim göstergeleri ve değerlendirmeler. Türk Eğitim Derneği Düşünce Kuruluşu. https://tedmem.org
Tezcan, M. (2014). Eğitim sosyolojisi. Anı Yayınevi.
Tunç, A. İ. (2009). Kız çocuklarının okula gitmeme nedenleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6 (1), 237–269.
Tunç, M. (2018). Kalkınmada kadın ayrımcılığı ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin rolü: Ülkelerarası farklı gelir gruplarına göre yatay kesit analiz. Sosyoekonomi, 26(38), 221-251. DOI: https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2018.04.13
UNICEF. (2021). Mapping social protection intervention pathways to address barriers to girls’ education a visual guide. https://www.unicef.org/media/115131/file/Mapping%20Social%20Protection%20Pathways%20for%20Girls'%20Education%20FINAL.pdf
Yaşar, N. (2018). Eğitimde cinsiyet eşitsizliğinin okullaşma oranına etkisi: Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler karşılaştırması. Kadın Araştırmaları Dergisi, 17, 90–105.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2005). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Zeynep Saraç- Meltem Sünkür Çakmak
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Sisteme yüklemiş olunan makalenin kapsamı, sunduğu bulgular ve sonucu ve yorumları konusunda Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Sahibi, Editör, Editör Yardımcısı, Hakemler ve Editör Kurulu'nun hiçbir sorumluluk taşımadığını kabul ederim.
Makalenin özgün olduğunu, herhangi bir başka dergiye yayımlanmak üzere gönderilmediği, daha önce yayımlanmadığını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Editörlüğü'ne beyan ederim.
Başlığı belirtilen makalenin, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasının 22. maddesi gereğince çoğaltma, 23. maddesi gereğince yayma ve 25. maddesi gereğince her türlü taşıyıcı materyal üzerinde veya elektronik ortamda kamuya iletim haklarını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisine karşılıksız, koşulsuz ve süresiz olarak devredildiği, makale ile ilgili devredilen hakların dilediği zaman, mekan ve koşullarda kullanmaya Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisinin yayıncısı olarak İstanbul Kültür Üniversitesi'nin yetkili kılınacağını onaylarım.
