Argümantasyona Dayalı Sosyobilimsel Konu Temelli Öğretiminin Ortaokul öğrencilerinin Tutum, Sosyobilimsel Konu Farkındalıkları ve Argümantasyon Yetkinliklerine Etkisi
DOI:
https://doi.org/10.33308/26674874.20264011031Anahtar Kelimeler:
Fen Öğretimi- Argümantasyon- Sosyobilimsel Konular- Tutum- Farkındalık- Argümantasyon YetkinliğiÖzet
Bu çalışma, argümantasyona dayalı sosyobilimsel konu temelli fen öğretiminin, ortaokul öğrencilerinin sosyobilimsel konu (SBK)’lara yönelik tutumları, farkındalıkları ve argümantasyon yetkinlikleri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, yarı deneysel (ön test-son test kontrol gruplu) ve gözlemsel durum çalışmasının bir arada kullanıldığı karma yöntem iç içe desenine göre yürütülmüştür. Çalışma grubu, Ankara'daki bir devlet okulunda 7. sınıfta öğrenim gören 53 deney ve 50 kontrol grubu öğrencilerinden oluşmaktadır. Nicel bulgular, öğrencilerin SBK'ya yönelik tutumlarında deney grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı bir artışa olduğu tespit edilmiştir. Sosyobilimsel konulara ilişkin farkındalık puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır; ancak nitel bulgular, öğrencilerin sosyobilimsel konulara yönelik farkındalıklarının olumlu yönde geliştirdiğini ortaya koymuştur. Argümantasyon yetkinlikleri nicel analizleri; iddia, veri, akıl yürütme ve destekleyici bileşenlerinde istatiksel olarak anlamlı gelişim olduğunu, ancak çürütücü bileşeninde anlamlı bir gelişim olmadığını ortaya koymuştur. Nitel bulgular ise, deney grubu öğrencilerinin süreç boyunca argümantasyon bileşenlerinin kullanımında niteliksel bir iyileşme kaydettiğini göstermiştir.
İndirmeler
Referanslar
Akbaş, M., & Çetin, P. S. (2018). Üstün yetenekli öğrencilerin çeşitli sosyobilimsel konulara ilişkin argümantasyon kalitesinin ve informal düşünme becerisinin incelenmesi. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi (EFMED), 12(1), 339–360. DOI: https://doi.org/10.17522/balikesirnef.437794
Aktamış, H., & Hiğde, E. (2015). Fen eğitiminde kullanılan argümantasyon modellerinin değerlendirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35, 136– 172.
Aktamış, H., & Hiğde, E. (2017). Örnek etkinliklerle fen eğitiminde argümantasyon. Anı Yayıncılık.
Alkış Küçükaydın, M. (2019). Sekizinci sınıf öğrencilerinin sosyobilimsel bir konuya ilişkin görüşleri ve argüman yapıları. İlköğretim Online, 18(1), 174–189. DOI: https://doi.org/10.17051/ilkonline.2019.527195
American Association for the Advancement of Science. (1990). Science for all Americans. Oxford University Press.
Anagün, Ş. S., & Duban, N. (Eds.). (2016). Fen bilimleri öğretimi. Anı Yayıncılık.
Atabey, N. (2016). Sosyobilimsel konu temelli bir ünitenin geliştirilmesi: 7. sınıf öğrencilerinin konu alan bilgisi ve argümantasyon nitelikleri [Yayınlanmamış doktora tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
Atabey, N., & Topcu, M. S. (2017). The development of a socioscientific issues based curriculum unit for middle school students: Global warming issue. International Journal of Education in Mathematics, Science and Technology, 5(3), 153–170. DOI: https://doi.org/10.18404/ijemst.296027
Aydın, S. (2021). Argümantasyon temelli uygulamaların 8. sınıf öğrencilerinin sosyobilimsel konulara yönelik görüşlerine ve düşünme becerilerine etkisi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi.
Bailey, F. S. (1982). A leadership observation instrument for preschool children. University of Virginia Press.
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık. DOI: https://doi.org/10.14527/9789944919289
Creswell, J. W. (2013). Steps in conducting a scholarly mixed methods study. University of Nebraska Press.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2007). Design and conducting mixed methods research. Sage.
Çapkınoğlu, E. (2015). 7. sınıf öğrencilerinin yerel sosyobilimsel konularda oluşturdukları argümantasyonların kalitesi ve karar verirken dikkate aldıkları faktörlerin incelenmesi [Yayınlanmamış doktora Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Çepni, S., Akdeniz, A. R., Ayvacı, H. Ş., Özmen, H., Yiğit, N., & Ayas, A. (2019). Fen ve teknoloji öğretimi: Kuramdan uygulamaya. Pegem Akademi.
Çepni, Z., & Geçit, Y. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sosyobilimsel konulara yönelik tutum ve görüşleri. International Journal of Geography and Geography Education, 42, 133–154. DOI: https://doi.org/10.32003/igge.732782
Çetinkaya, E. (2017). Bilim sözde-bilim ayrımı bağlamında tasarlanan argümantasyon temelli etkinliklerin 8. sınıf öğrencilerinin bilimin doğası görüşlerine, sözde-bilimsel inançlarına ve argümantasyon becerilerine etkisi [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
Çetinkaya, E. K. (2023). 8. sınıf öğrencilerinin sosyo-bilimsel konularda farkındalık ve düşünme becerilerinin araştırma sorgulamaya dayalı öğrenme yaklaşımıyla geliştirilmesinin incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
Dawson, V. M., & Venville, G. J. (2010). Teaching strategies for developing students’ argumentation skills about socio-scientific issues in high school genetics. Research Science Education, 40(2), 133–148. DOI: https://doi.org/10.1007/s11165-008-9104-y
Demircioğlu, T., & Uçar, S. (2014). Akkuyu nükleer santrali konusunda üretilen yazılı argümanların incelenmesi. Ilkogretim Online, 13(4) 1373-1386. DOI: https://doi.org/10.17051/io.2014.31390
Driver, L., Newton, P., & Osborne, J. (2000). Establishing the norms of scientific argumentation in classrooms. Science Education, 84, 287–312. DOI: https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-237X(200005)84:3<287::AID-SCE1>3.0.CO;2-A
Erduran, S., Simon, S., & Osborne, J. (2004). Tapping into argumentation: Developments in the application of Toulmin's argument pattern for studying science discourse. Science Education, 88(6), 915–933. DOI: https://doi.org/10.1002/sce.20012
Fraenkel, R. J., & Wallen, E. N. (2011). How to design and evaluate research in education. McGraw-Hill.
Gao, L., Mun, K., & Kim, S. W. (2019). Using socioscientific issues to enhance students’ emotional competence. Research in Science Education, 1–22.
Gedik, S., & Demirbaş, Ç. Ö. (2018). Sosyal bilgiler dersinde sosyobilimsel bir konu olarak küresel ısınma hakkında öğrenci görüşleri. Researcher, 6(3), 340–363. DOI: https://doi.org/10.18301/rss.615
Gibbs, A. (1997). Focus groups. Social Research Update. University of Surrey Press.
Greene, J. C. (2007). Mixed methods in social inquiry. John Wiley & Sons.
Gülhan, F. (2012). Sosyo-bilimsel konularda bilimsel tartışmanın 8. sınıf öğrencilerinin fen okuryazarlığı, bilimsel tartışmaya eğilim, karar verme becerileri ve bilim-toplum sorunlarına duyarlılıklarına etkisinin araştırılması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
Gürbüzkol, R., & Bakırcı, H. (2020). Fen bilimleri öğretmenlerinin sosyobilimsel konular hakkındaki tutum ve görüşlerinin belirlenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 870–893. DOI: https://doi.org/10.33711/yyuefd.751857
Hacıoğlu, C. H., & Kartal, T. (2022). Argümantasyon tabanlı öğrenme yaklaşımının sosyobilimsel konulara yönelik öğrenci tutumları üzerine etkisi. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 10(1), 64–83. DOI: https://doi.org/10.56423/fbod.1100438
Högström, P., Gericke, N., Wallin, J., & Bergman, E. (2024). Teaching socioscientific issues: A systematic review. Science & Education, 1-44. DOI: https://doi.org/10.1007/s11191-024-00542-y
Jiménez-Aleixandre, M. P., & Erduran, S. (2007). Argumentation in science education: An overview. In S. Erduran & M. P. Jimenez-Aleixandre (Eds.), Argumentation in science education: Perspectives from classroom-based research (pp. 3–27). Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4020-6670-2_1
Jiménez-Aleixandre, M. P., Rodriguez, A. B., & Duschl, R. A. (2000). “Doing the lesson” or “doing science”: Argument in high school genetics. Science Education, 84(6), 757–792. DOI: https://doi.org/10.1002/1098-237X(200011)84:6<757::AID-SCE5>3.0.CO;2-F
Kabapınar, Y. (2014). Kuramdan uygulamaya sosyal bilgiler öğretimi. Pegem Akademi.
Karaer, F. (2023). Sosyobilimsel konular ile işlenen biyoloji dersinin öğrenci başarı, tutum, bilimin doğası anlayışı, bilimsel düşünme ve karar verme becerileri üzerine etkisi [Yayınlanmamış doktora tezi] Marmara Üniversitesi.
Karcılı, I. (2022). Argümantasyon temelli sosyobilimsel konu öğretiminin 7. sınıf öğrencilerinin akademik başarılarına, argümantasyon düzeylerine, karar verme becerilerine ve karar verme stillerine etkisi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
Karlıca, I., & Sevim, S. (2024). Argümantasyon temelli sosyobilimsel konu öğretiminin 7. sınıf öğrencilerinin, argümantasyon düzeylerine, karar verme becerilerine ve karar verme stillerine etkisi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 61, 389–413. DOI: https://doi.org/10.9779/pauefd.1435514
Klaver, L. T., & van der Molen, J. H. W. (2020). Measuring pupils’ attitudes towards socioscientific issues. Science & Education, 30, 1–28. DOI: https://doi.org/10.1007/s11191-020-00174-y
Kolsto, S. D. (2006). Patterns in students’ argumentation confronted with a risk-focused socio-scientific issue. International Journal of Science Education, 28(14), 1689–1716. DOI: https://doi.org/10.1080/09500690600560878
Küçükaydın, M. A. (2019). Sınıf öğretmeni adaylarının sosyobilimsel konulara yönelik tutumları ile sorgulama becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49(225), 181–200.
Küçükaydın, M. A., Gökbulut, Y., & Şahinpınar, D. (2021). Çocukların sosyobilimsel konulara yönelik tutumları ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(41), 1–23. DOI: https://doi.org/10.26466/opus.638462
Meral, E. (2018). Argümantasyon tabanlı bilim öğrenme yaklaşımının öğrencilerin akademik başarılarına eleştirel düşünme eğilimlerine ve argüman oluşturma becerilerine etkisi [Yayınlanmamış doktora tezi] Atatürk Üniversitesi.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). İlköğretim kurumları fen bilimleri dersi (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) öğretim programı. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). İlköğretim kurumları fen bilimleri dersi öğretim programı (3–8. sınıflar). Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı Yayınları.
Morgan, D. L. (1997). Focus groups as qualitative research. SAGE. DOI: https://doi.org/10.4135/9781412984287
National Research Council. (1996). National science education standards. National Academy Press.
Ocak, A. (2022). Plastik atıklar, yayla turizmi ve HES” sosyobilimsel konularına yönelik informal muhakeme desenleri ve argüman kalitesi: sınıflar arası bir karşılaştırma [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Trabzon Üniversitesi.
Okumuş, S. (2020). Argümantasyon destekli işbirlikli öğrenme modelinin akademik başarıya, eleştirel düşünme eğilimine ve sosyobilimsel konulara yönelik tutuma etkisi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(2), 269–293.
Özcan, C., & Kaptan, F. (2020). Sosyobilimsel içerikli 2016 UFBMEK Ve 2017 ESERA bildirilerinin betimsel içerik analiziyle incelenmesi. Öğretmen Eğitimi ve Öğretim, 1(1), 14-24.
Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods. Sage.
Pehlivan, T. (2020). Sosyobilimsel konulara dayalı fen eğitiminin öğrencilerin akademik başarılarına, bilimin doğası anlayışlarına ve argümantasyon becerilerine etkisinin incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
Ratcliffe, M., & Grace, M. (2003). Science education for citizenship: Teaching socio scientific issues. McGraw-Hill Education.
Saban, A., Ersoy, A., Özden, M., Bozkurt, M., Ersoy, A., Akar, H., & Yahşi, Z. (2017). Eğitimde nitel araştırma desenleri.
Sadler, T. D. (2004). Informal reasoning regarding socio-scientific issues: A critical review of research. Journal of Research in Science Teaching, 41(5), 513–536. DOI: https://doi.org/10.1002/tea.20009
Sadler, T. D. (2011). Socio-scientific issues-based education: What we know about science education in the context of SSI. In Socio-scientific issues in the classroom: Teaching, learning and research (pp. 355–369). Springer Netherlands. DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-007-1159-4_20
Sadler, T. D., & Zeidler, D. L. (2005). Patterns of informal reasoning in the context of socioscientific decision making. Journal of Research in Science Teaching, 42(1), 112–138. DOI: https://doi.org/10.1002/tea.20042
Sadler, T. D., & Zeidler, D. L. (2009). Scientific literacy, PISA, and socioscientific discourse assessment for progressive aims of science education. Journal of Research in Science Teaching, 46(8), 909–921. DOI: https://doi.org/10.1002/tea.20327
Sadler, T. D., Foulk, J. A., & Friedrichsen, P. J. (2017). Evolution of a model for socio-scientific issue teaching and learning. International Journal of Education in Mathematics, Science and Technology, 5(2), 75–87. DOI: https://doi.org/10.18404/ijemst.55999
Sürmeli, H., & Karamanlı, E. (2021). Sosyobilimsel konularda sınıf içi destekli blog uygulamaları ile ortaokul öğrencilerinin argümantasyon düzeylerinin incelenmesi. Euroasia Journal of Social Sciences & Humanities, 8(19), 1–17. DOI: https://doi.org/10.38064/eurssh.156
Tashakkori, A., & Creswell, J. W. (2007). Exploring the nature of research questions in mixed methods research. Journal of Mixed Methods Research, 1(3), 207–211. DOI: https://doi.org/10.1177/1558689807302814
Tavşancıl, E. (2010). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Tonus, F. (2012). Argümantasyona dayalı öğretimin ilköğretim öğrencilerinin eleştirel düşünme ve karar verme becerileri üzerine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Topcu, M. S., Sadler, T. D., & Yilmaz-Tuzun, O. (2010). Preservice science teachers’ informal reasoning about socioscientific issues: The influence of issue context. International Journal of Science Education, 32(18), 2475–2495. DOI: https://doi.org/10.1080/09500690903524779
Topçu, M. S. (2017). Sosyobilimsel konular ve öğretimi (2. Baskı). Pegem Akademi.
Toulmin, S. (1958). The uses of argument. Cambridge University Press.
Tümay, H., & Köseoğlu, F. (2010). Bilimde argümantasyona odaklanan etkinliklerle kimya öğretmen adaylarının bilimin doğası hakkındaki anlayışlarını geliştirme. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(3), 859–876.
Urhan, G. (2016). Argümantasyon tabanlı öğrenme ortamlarında öğrencilerin argüman kalitelerinin ve informal akıl yürütme becerilerinin incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
Vassiliades, A., Bassiliades, N., & Patkos, T. (2021). Argumentation and explainable artificial intelligence: A survey. The Knowledge Engineering Review, 36, e5. DOI: https://doi.org/10.1017/S0269888921000011
Yapıcıoğlu, A. E., & Kaptan, F. (2017). A mixed method research study on the effectiveness of socioscientific issue-based instruction. Education and Science, 42(192).113-137 DOI: https://doi.org/10.15390/EB.2017.6600
Yapıcıoğlu, A. E., & Kaptan, F. (2018). Sosyobilimsel durum temelli öğretim yaklaşımının argümantasyon becerilerinin gelişimine katkısı: Bir karma yöntem araştırması. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(1), 39–61.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
Zeidler, D. L., & Nichols, B. H. (2009). Socioscientific issues: Theory and practice. Journal of Elementary Science Education, 21(2), 49–58. DOI: https://doi.org/10.1007/BF03173684
Zohar, A., & Nemet, F. (2002). Fostering students' knowledge and argumentation skills through dilemmas in human genetics. Journal of Research in Science Teaching, 39(1), 35–62. DOI: https://doi.org/10.1002/tea.10008
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Suna Liman- Kaan Batı

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Sisteme yüklemiş olunan makalenin kapsamı, sunduğu bulgular ve sonucu ve yorumları konusunda Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Sahibi, Editör, Editör Yardımcısı, Hakemler ve Editör Kurulu'nun hiçbir sorumluluk taşımadığını kabul ederim.
Makalenin özgün olduğunu, herhangi bir başka dergiye yayımlanmak üzere gönderilmediği, daha önce yayımlanmadığını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Editörlüğü'ne beyan ederim.
Başlığı belirtilen makalenin, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasının 22. maddesi gereğince çoğaltma, 23. maddesi gereğince yayma ve 25. maddesi gereğince her türlü taşıyıcı materyal üzerinde veya elektronik ortamda kamuya iletim haklarını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisine karşılıksız, koşulsuz ve süresiz olarak devredildiği, makale ile ilgili devredilen hakların dilediği zaman, mekan ve koşullarda kullanmaya Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisinin yayıncısı olarak İstanbul Kültür Üniversitesi'nin yetkili kılınacağını onaylarım.



