Öğretmen Yetiştirme Paradigmaları Bağlamında Öğretmen Adaylarının Kapsayıcı Eğitim Algılarının Nitel Analizi
DOI:
https://doi.org/10.33308/26674874.2026402998Anahtar Kelimeler:
Paradigma- Öğretmen Yetiştirme Paradigmaları- Kapsayıcı EğitimÖzet
Bu çalışma, öğretmen yetiştirme paradigmaları bağlamında sınıf öğretmeni adaylarının kapsayıcı eğitime ilişkin algılarını nitel bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, olgu bilim deseninde yürütülmüş olup, veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Katılımcılarını, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında bir devlet üniversitesinde öğrenim gören 12 gönüllü sınıf öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Araştırma bulguları, kapsayıcı eğitim anlayışı, kapsayıcı sınıf yönetimi yaklaşımları, benimsedikleri öğretim yaklaşımları, öğretmenlikte etkili paradigmalar, paradigmaların kapsayıcılığa etkisi ve öğretmen yetiştirmeye yönelik öneriler olmak üzere altı tema etrafında yapılandırılmıştır. Öğretmen adaylarının kapsayıcı eğitimi, bireysel farklılıklara saygı ve eğitimde eşitlik çerçevesinde tanımladıkları; sınıf yönetiminde sosyal katılım, empati ve bireyselleştirilmiş öğretimi ön plana çıkardıkları belirlenmiştir. Adayların büyük çoğunluğu eklektik paradigmaya yönelmekle birlikte; yansıtıcı paradigma mesleki gelişim, eleştirel paradigma ise toplumsal adalet açısından önemli bulunmuştur. Elde edilen bulgular, öğretmen adaylarının kapsayıcı eğitim yaklaşımına hem kuramsal hem de pratik düzeyde duyarlılık geliştirdiklerini göstermektedir. Bu bağlamda, öğretmen yetiştirme programlarının içerik ve uygulama bileşenlerinin kapsayıcılığı önceleyen paradigmalarla yeniden yapılandırılması gerektiği önerilmektedir.
İndirmeler
Referanslar
Abdullah, M. Y., Bakar, N. R. A., & Mahbob, M. H. (2012). The Dynamics of student participation in classroom: Observation on level and forms of participation. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 59, 61-70. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.09.246
Aktekin, S. (2017). Sınıfında yabancı uyruklu öğrenci bulunan öğretmenler için el kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı.
Atay, D. Y. (2003). Öğretmen eğitiminin değişen yüzü. Nobel Yayın Dağıtım.
Ainscow, M. (2006). Diversity and equity: A global education challenge. New Zealand Journal of Educational Studies, 51(2), 143-155. DOI: https://doi.org/10.1007/s40841-016-0056-x
Blanco Guijarro, R. (2008). Conceptual framework of inclusive education [Conference presentation]. International Conference on Education: Inclusive Education – The Way of the Future, Geneva, Switzerland.
Booth, T., & Ainscow, M. (2002). Index for inclusion: Developing learning and participation in schools. Centre for Studies on Inclusive Education (CSIE).
Brooks, J. G., & Brooks, M. G. (1999). In search of understanding: The case for constructivist classrooms. ASCD.
Çelik, R. (2017). Adalet, Kapsayıcılık ve eğitimde hakkaniyetli fırsat eşitliği. Fe Dergi, 9(2), 17-29. DOI: https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000185
Cochran-Smith, M., Villegas, A. M., Abrams, L., Chavez-Moreno, L., Mills, T., & Stern, R. (2015). Critiquing teacher preparation research: An overview of the field, part II. Journal of Teacher Education, 66(2), 109–121. DOI: https://doi.org/10.1177/0022487114558268
Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage Publications.
Darling-Hammond, L. (2006). Powerful teacher education: Lessons from exemplary programs. Jossey-Bass.
Day, C. (1999). Developing teachers: The challenges of lifelong learning. Falmer Press.
Eğitimde Birlikteyiz (2020). Aile eğitimi rehberi: Kapsayıcı eğitim. http://www.egitimdebirlikteyizçorg/Materyaller/Medya/Aile
Eğitim Reformu Girişimi. (2016). Eğitim izleme raporu 2015-2016. Sabancı Üniversitesi. https://egitimreformugirisimi.org/yayinlar/egitim-izleme-raporu-2015-16/
Erdem, A. R. (2011). Eğitim fakültelerinde uygulanan öğretmen yetiştirme programlarının felsefesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, 89-97.
Evertson, C. M. & Weinstein, C. S., (2006). Classroom management as a field of inquiry. In C. M. Evertson & C. S. Weinstein (Eds.), Handbook of classroom management: Research, practice, and contemporary issues (pp. 3–15). Lawrence Erlbaum Associates
Florian, L., & Black-Hawkins, K. (2011). Exploring inclusive pedagogy. British Educational Research Journal, 37(5), 813–828. DOI: https://doi.org/10.1080/01411926.2010.501096
Florian, L., & Spratt, J. (2013). Enacting inclusion: A framework for interrogating inclusive practice. European Journal of Special Needs Education, 28(2), 119–135. DOI: https://doi.org/10.1080/08856257.2013.778111
Florian, L., & Camedda, D. (2020). Enhancing teacher education for inclusive education. European Journal of Teacher Education, 43(4), 488–502. DOI: https://doi.org/10.1080/02619768.2020.1806820
Freire, P. (1970). Pedagogy of the oppressed. Herder and Herder.
Giroux, H. A. (1988). Teachers as intellectuals: Toward a critical pedagogy of learning. Bergin & Garvey.
Göksoy, S. (2019). Paradigma ve paradigmalar. Uluslararası Liderlik Eğitimi Dergisi (ULED), 1(1).
Grossman, P., Hammerness, K., & McDonald, M. (2009). Redefining teaching, re‐imagining teacher education. Teachers and Teaching, 15(2), 273–289. DOI: https://doi.org/10.1080/13540600902875340
Giroux, H. A. (1988). Teachers as intellectuals: Toward a critical pedagogy of learning. Bergin & Garvey.
Güneş, F. (2016). Öğretmen yetiştirme yaklaşım ve modelleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD) 17(3), 413-435.
Gürgür, H. (2019). Kapsayıcı eğitim ve felsefi temelleri. H. Gürgür, & S. Rakap (Eds.), Kapsayıcı eğitim: Özel eğitimde bütünleştirme içinde (ss. 2-18). Pegem Akademi. DOI: https://doi.org/10.14527/9786052416532.01
PeKelly, A. V. (2006). The curriculum: Theory and practice (5th ed.). SAGE Publications.
Korthagen, F. A. J., & Vasalos, A. (2005). Levels in reflection: Core reflection as a means to enhance professional growth. Teachers and Teaching: Theory and Practice, 11(1), 47–71. DOI: https://doi.org/10.1080/1354060042000337093
Kuhn, T. S. (1970). The Structure of Scientific Revolutions (2nd ed.). University of Chicago Press.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic Inquiry. Sage Publications. DOI: https://doi.org/10.1016/0147-1767(85)90062-8
Millî Eğitim Bakanlığı & UNICEF. (2017). Geçici koruma statüsündeki bireylere yönelik rehberlik hizmetleri kılavuzu. Ankara.
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
OECD/CERI Directorate for Education. (2008). Schooling for tomorrow: Tools for futures thinking. http://www.oecd.org/dataoecd/42/0/38969334.pdf
Patton, M. Q. (1990). Qualitative Evaluation and Research Methods (2nd ed.). Sage Publications.
Popkewitz, T. S., Tabachnick, B. R., & Kenneth Zeichner. (1979). Dulling the senses: Research in teacher education. Journal of Teacher Education, 30(5), 52–60 DOI: https://doi.org/10.1177/002248717903000527
Schön, D. A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. Basic Books.
Slee, R. (2011). The irregular school: Exclusion, schooling and inclusive education. Routledge DOI: https://doi.org/10.4324/9780203831564
Spodek, B. (1974). Teacher education: A social and political institution. Teachers College Record, 76(2), 179–186.
Şimşek, H., Dağıstan, A., Şahin, C., Koçyiğit, E., Dağıstan Yalçınkaya, G., Kart, M., & Dağdelen, S. (2019). Kapsayıcı eğitim bağlamında türkiye’de ilköğretim programlarında çokkültürlülüğün izleri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 177-197. DOI: https://doi.org/10.31592/aeusbed.563388
Tomlinson, C. A. (2014). The differentiated classroom: Responding to the needs of all learners (2nd ed.). ASCD.
Tutkun, Ö. F., & Aksoyalp, Y. (2010). 21. yüzyılda öğretmen yetiştirme eğitim programının boyutları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 361-371.
UNESCO. (2009). Policy Guidelines on Inclusion in Education. UNESCO.
UNESCO. (1994). The Salamanca statement and framework for action on special needs education. UNESCO.
Ünal, R. & Yel, S. (2019). Development of a social acceptance scale for inclusive education. Universal Journal of Educational Research, 7(10), 2187–2198. DOI: https://doi.org/10.13189/ujer.2019.071017
Ünal, R. & Aladağ, S. (2020). Investigation of problems and solution proposals in the context of inclusive education practices. Journal of Individual Differences in Education, 2(1), 23-42
Weimer, M. (2013). Learner-centered teaching: Five key changes to practice (2nd ed.). Jossey-Bass.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. bs.). Seçkin Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Ümran Şahin
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Sisteme yüklemiş olunan makalenin kapsamı, sunduğu bulgular ve sonucu ve yorumları konusunda Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Sahibi, Editör, Editör Yardımcısı, Hakemler ve Editör Kurulu'nun hiçbir sorumluluk taşımadığını kabul ederim.
Makalenin özgün olduğunu, herhangi bir başka dergiye yayımlanmak üzere gönderilmediği, daha önce yayımlanmadığını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Editörlüğü'ne beyan ederim.
Başlığı belirtilen makalenin, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasının 22. maddesi gereğince çoğaltma, 23. maddesi gereğince yayma ve 25. maddesi gereğince her türlü taşıyıcı materyal üzerinde veya elektronik ortamda kamuya iletim haklarını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisine karşılıksız, koşulsuz ve süresiz olarak devredildiği, makale ile ilgili devredilen hakların dilediği zaman, mekan ve koşullarda kullanmaya Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisinin yayıncısı olarak İstanbul Kültür Üniversitesi'nin yetkili kılınacağını onaylarım.
