Okul Öncesi Öğrencilerine Yönelik Sayı Hissi Beceri Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.33308/26674874.2026401986

Anahtar Kelimeler:

Okul Öncesi- Ölçek Geliştirme- Sayı Hissi

Özet

Okul öncesi dönem, çocukların sayılarla ve temel matematiksel kavramlarla tanışmalarını sağlayarak, ilerleyen yıllarda karşılaşacakları daha karmaşık matematiksel işlemler ve problem çözme süreçleri için güçlü bir zemin oluşturması bakımından kritik bir öneme sahiptir. Bu doğrultuda, okul öncesi öğrencilerinin sahip oldukları sayı hissi becerilerinin belirlenmesi ve eksik yönlerinin desteklenmesi gerekmektedir. Alanyazında Türkçeye uyarlanmış bazı ölçme araçları bulunsa da okul müfredatı dikkate alınarak geliştirilecek yeni ölçeklerin alana katkı sunacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada, sayı hissi becerilerini ölçmeye yönelik bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ölçeğin kuramsal temellerini oluşturmak üzere kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiş ve bazı sayı hissi bileşenleri, ölçek maddelerinin oluşturulmasında temel alınmıştır. Ölçek verileri, 2022-2023 ve 2023-2024 eğitim-öğretim yıllarının bahar dönemlerinde toplam 677 beş yaş grubu (61-72 ay) öğrenciden toplanmıştır. Uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanan taslak ölçek, ilk olarak 227 öğrenciyle pilot uygulamaya tabi tutulmuştur. Öğrencilerin verdiği yanıtlar sayı hissi temelli, işlem-kural temelli/anlamsız açıklamalar şeklinde sınıflandırılarak değerlendirilmiştir. Yapılan madde analizleri sonucunda revize edilen ölçek ikinci pilot uygulamada 300 öğrenciye uygulanmış ve açımlayıcı faktör analizi (AFA) gerçekleştirilmiştir. Elde edilen 10 maddeli üç faktörlü yapı, toplam varyansın %46’sını açıklamıştır. Ardından, ölçek 150 öğrenci ile doğrulayıcı faktör analizine (DFA) tabi tutulmuş ve uyum indekslerinin iyi düzeyde olduğu saptanmıştır. Araştırma sonucunda, elde edilen Sayı Hissi Beceri Ölçeği’nin (SHBÖ) alanyazına katkı sağlayacağı ve yapılacak çalışmalarda, okul öncesi öğrencilerin sayı hissi becerilerini geliştirmeye yönelik farklı öğretim yöntemlerinin etkililiğini incelemek amacıyla kullanılabileceği önerilmektedir.

İndirmeler

İndirme verileri henüz mevcut değil.

Yazar Biyografileri

Nuran Tutkun, Marmara Üniversitesi

e-posta: nurantutkun@hotmail.com

Sare Şengül, Marmara Üniversitesi

e-posta: zsengul@marmara.edu.tr

Referanslar

Akbaba, A., & Kaya, B. (2015). Okul öncesi öğrencilerinin düşünme becerilerinin gelişmesine yönelik öğretmen görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(55), 148-160. DOI: https://doi.org/10.17755/esosder.41522

Altay, M. (2010). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin sayı duyularının; sınıf düzeyine, cinsiyete ve sayı hissi bileşenlerine göre incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.

Altıntaş, E., İlgün, Ş., & Taşgin, H. (2023). Examination of the number sense performance of gifted students in terms of various variables. Journal for the Education of Gifted Young Scientists, 11(4), 605-614. DOI: https://doi.org/10.17478/jegys.1402570

Arıkan, R. (2011). Araştırma yöntem ve teknikleri. Nobel.

Arnas, Y. A., Gül, E. D., & Sığırtmaç, A. (2003). 48-86 Ay Çocuklar İçin Sayı ve İşlem Kavramları Testi'nin geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(12), 147-157.

Aslan, A. S. (2022). Drama yönteminin okul öncesi eğitime devam eden 5-6 yaş grubu çocukların rakam kavramını öğrenmelerine etkisi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.

Aşık, M. (2013). Examining early predictors of number sense among first graders [Unpublished master’s thesis]. Boğaziçi University.

Aypay, A., Cemaloğlu, N., Sarpkaya, R., Tomul, E., Baştürk, R., Ellez, M., Şahin, B., Yolcu, H., Karakaya, İ., & Turgut, Y. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri (A. Tanrıöğen, Ed.), (4. baskı). Anı.

Balcı, A. (2009). Sosyal bilimlerde araştırma: Yöntem, teknik ve ilkeler (4.Baskı). Pegema Yayıncılık.

Baykul, Y. (2000). Eğitimde ve psikolojide ölçme: Klasik test teorisi ve uygulaması. ÖSYM Yayınları.

Birol, S., & Şengül, S. (2025). Examination of the relationship between number sense and mathematical self efficacy of fourth grade students. Karaelmas Journal of Educational Sciences, 13(2025), 23-42. DOI: https://doi.org/10.58638/kebd.1307800

Braeuning, D., Hornung, C., Hoffmann, D., Lambert, K., Ugen, S., Fischbach, A., ... & Moeller, K. (2021). Long-term relevance and interrelation of symbolic and non-symbolic abilities in mathematical-numerical development: Evidence from large-scale assessment data. Cognitive Development, 58, 101008. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cogdev.2021.101008

Büyüköztürk, Ş. (2017). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (10. Baskı). Pegem. DOI: https://doi.org/10.14527/9789756802748

Can, D. (2017). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin sayı duyularının bağlam temelli ve bağlam temelli olmayan problem durumlarında incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.

Cheung, K. L., & Yang, D. C. (2018). Performance of sixth graders in Hong Kong on a number sense three-tier test. Educational Studies, 46(1), 39-55. DOI: https://doi.org/10.1080/03055698.2018.1516631

Cortina, J. M. (1993). What is coefficient alpha? An examination of theory and applications. Journal of Applied Psychology. 78, 98-104. DOI: https://doi.org/10.1037//0021-9010.78.1.98

Creswell, J.W. (2019). Eğitim araştırmaları (Ekşi, H., Avcu, A., Eryiğit, D. ve diğerleri, Çev.) Edam.

Çavuş, E., İdil, Ş., & Dönmez, İ. (2025). Effects of a design-based research approach on fourth-grade students’ critical thinking, problem-solving skills, computational thinking, and creativity self-efficacy. International Journal of Technology and Design Education, 1-21. DOI: https://doi.org/10.1007/s10798-025-09989-8

Çekirdekçi, S. (2015). İlkokul 4. sınıf öğrencileri için sayı hissi testinin geliştirilerek öğrencilerin sayı hislerinin incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.

Devellis, R. F. (2022). Ölçek geliştirme-Kuram ve uygulamalar (Totan, T. Çev.) Nobel.

Durmuş, B., Yurtkoru, S., & Çinko, M. (2022). Sosyal bilimlerde SPSS’le veri analizi (sekizinci basım). The Kitap.

Ergenekon, E. (2023). Matematik temalı hikâye okuma müdahalelerinin 4-6 yaş çocukların dil ve erken matematik becerilerine etkilerinin incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Pamukkale Üniversitesi.

Filiz, A. & Moralı, S. (2020). Öğrencilerin sayı duyusu stratejilerinin sınıf düzeyi ve sayı duyusu bileşenlerine göre analizi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 39-62.

Gersten, R., & Chard, D. (1999). Number sense: Rethinking arithmetic instruction for students with mathematical disabilities. The Journal of Special Education, 33(1), 18- 28. DOI: https://doi.org/10.1177/002246699903300102

Greeno, J. G. (1991). Number sense as situated knowing in a conceptual domain. Journal for Research in Mathematics Education, 22(3), 170-218. DOI: https://doi.org/10.5951/jresematheduc.22.3.0170

Guzey, S. S., & Jung, J. Y. (2021). Productive thinking and science learning in design teams. International Journal of Science and Mathematics Education, 19, 215–232. DOI: https://doi.org/10.1007/s10763-020-10057-x

Gülbağcı-Dede, H. (2015). İlköğretim ve ortaöğretim matematik öğretmen adaylarının sayı hissinin incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.

Gürbüz, S. (2021). AMOS ile yapısal eşitlik modellemesi. Seçkin Yayıncılık.

Harç, S. (2010). 6. sınıf öğrencilerinin sayı duygusu kavramı açısından mevcut durumlarının analizi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.

Helvacı-Yıldırım, H. (2023). İlkokul 2. ve 3. sınıf öğrencilerinin sayı hissi düzeylerine göre toplama ve çıkarma işlemi yaparken kullandıkları zihinden işlem yapma stratejileri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.

Howden, H. (1989). Teaching number sense. Arithmetic Teacher, 36(6), 6-11. DOI: https://doi.org/10.5951/AT.36.6.0006

Işık, A., Çiltaş, A., & Bekdemir, M. (2008). Matematik eğitiminin gerekliliği ve önemi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17, 174-184.

İymen, E. (2012). 8. sınıf öğrencilerinin üslü sayılar ile ilgili sayı duyularının sayı duyusu bileşenleri bakımından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi.

İymen, E., & Duatepe Paksu, A. (2015). Analysis of 8th grade students’ number sense related to the exponents in terms of number sense components. Education and Science, 40(177), 109-125. DOI: https://doi.org/10.15390/EB.2015.2710

Jordan, N. C., Glutting, J., & Ramineni, C. (2008). A number sense assessment tool for identifying children at risk for mathematical difficulties. In A. Dowker (Ed.), Mathematical difficulties (pp. 45-58). Academic Press. DOI: https://doi.org/10.1016/B978-012373629-1.50005-8

Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. İstanbul: Asil Yayın Dağıtım.

Kan, A. (2011). Ölçme aracı geliştirme. Satılmış Tekindal (Ed.) Pegem Akademi.

Karakoç, S. (2022). Sayı duyusu çalışmalarının incelenmesi: Bir meta-sentez çalışması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.

Karasar, N. (2022). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayıncılık.

Katrancı, Y. (2014). İşbirliğine dayalı öğrenme ortamlarında problem oluşturma çalışmalarının matematiksel anlamaya ve problem çözme başarısına etkisi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.

Kayhan Altay, M., & Umay, A. (2013). The development of number sense scale towards middle grade students. Education and Science, 38(167), 241-255. DOI: https://doi.org/10.15390/ES.2013.1114

Kılıç, S. (2016). Cronbach's alpha reliability coefficient. Psychiatry and Behavioral Sciences, 6(1), 47-48. DOI: https://doi.org/10.5455/jmood.20160307122823

Kilpatrick, J., Swafford, J., & Findell, B. (2001). Adding it up: Helping children learn mathematics. National Academy Press.

Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd ed.) Guilford Press.

Küçükay, S. (2022). Türkiye'de sayı hissi üzerine hazırlanmış lisansüstü tezlerin incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.

Kyaw, A. M. M., & Thein, N. N. (2018). A study of the relationship between the number sense and problem solving skills in mathematics of middle school students. J. Myanmar Academic Art Science, 16(9), 435-464.

Lei, P. W., Wu, Q., DiPerna, J. C., & Morgan, P. L. (2009). Developing short forms of the EARLI numeracy measures: Comparison of item selection methods. Educational and Psychological Measurement, 69(5), 825-842. DOI: https://doi.org/10.1177/0013164409332215

Li, M. N. F., & Yang, D. C. (2010). Development and validation of a computer‐administered number sense scale for fifth‐grade children in Taiwan. School Science and Mathematics, 110(4), 220-230. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1949-8594.2010.00024.x

Liang, Y., Zhang, L., Long, Y., Deng, Q., & Liu, Y. (2020). Promoting effects of RtI-based mathematical play training on number sense growth among low-SES preschool children. Early Education and Development, 31(3), 335-353. DOI: https://doi.org/10.1080/10409289.2019.1664261

Lithner, J. (2017). Principles for designing mathematical tasks that enhance imitative and creative reasoning. Zdm, 49(6), 937-949. DOI: https://doi.org/10.1007/s11858-017-0867-3

McIntosh, A., Reys, B.J., & Reys, R.E. (1992). A proposed framework for examining basic number sense. For the Learning of Mathematics, 12(3), 2-8.

Meyers, L. S., Gamst, G., & Guarino, A. J. (2006). Applied multivariate research: Design and interpretation. Sage.

Miles, M. B., & Huberman, M. A. (1994). An expanded sourcebook qualitative data analysis. Sage Publication.

Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). MEB temel eğitim genel müdürlüğü okul öncesi eğitim programı. MEB. https://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/guncellenenokuloncesiegitimprogrami.pdf

Niklas, F., & Schneider, W. (2014). Casting the die before the die is cast: The importance of the home numeracy environment for preschool children. European Journal of Psychology of Education, 29(3), 327–345. DOI: https://doi.org/10.1007/s10212-013-0201-6

Olkun, S., & Toluk Uçar, Z. (2020). İlköğretimde etkinlik temelli matematik öğretimi (9. Baskı). Vizetek Yayıncılık.

Osburn, H. G. (2000). Coefficient alpha and related internal consistency reliability coefficients. Psychological Methods, 5, 343–355. DOI: https://doi.org/10.1037/1082-989X.5.3.343

Özbilen, Y. (2023). Okul öncesi dönem çocuklarının erken matematik becerileri kazanımında harekete dayalı etkinliklerin etkisi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi.

Palabıyık, E. (2022). Okul öncesi ve ilkokul öğrencilerinin sayı hissi becerilerinin incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.

Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children. International Universities Press. DOI: https://doi.org/10.1037/11494-000

Piaget, J., & Inhelder, B. (1969). The psychology of the child. Basic Books.

Punch, K. F. (2020). Sosyal araştırmalara giriş-Nicel ve nitel yaklaşımlar (Çev. D. Bayrak, H.B. Arslan, Z. Akyüz & Z. Etöz). Siyasal Kitabevi.

Purpura, D. J., & Lonigan, C. J. (2015). Early numeracy assessment: The development of the preschool early numeracy scales. Early Education and Development, 26(2), 286-313. DOI: https://doi.org/10.1080/10409289.2015.991084

Reys, R. E., & Yang, D. C. (1998). Relationship between computational performance and number sense among sixth-and eighth-grade students in Taiwan. Journal for Research in Mathematics Education, 29(2), 225-237. DOI: https://doi.org/10.5951/jresematheduc.29.2.0225

Reys, R., Reys, B., Emanuelsson, G., Johansson, B., McIntosh, A., & Yang, D. C. (1999). Assessing number sense of students in Australia, Sweden, Taiwan, and the United States. School Science and Mathematics, 99(2), 61–70. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1949-8594.1999.tb17449.x

Sak, R., & Dayan, L. (2025). Okul Öncesi Öğretmenleri İçin Öğretim Stratejileri ve Yöntemleri Öz Yeterlilik Ölçeği’nin geliştirilmesi. Yaşadıkça Eğitim, 39(1), 117– 136. DOI: https://doi.org/10.33308/26674874.2025391817

Salvucci, S., Walter, E., Conley, V., Fink, S., & Saba, M. (1997). Measurement error studies at the national center for education statistics. U.S. Department of Education, National Center for Education Statistics.

Siegler, R. S. (2009). Improving the numerical understanding of children from lowincome families. Child Development Perspectives, 3, 118-129. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1750-8606.2009.00090.x

Sievert, H., Hickendorff, M., Van den Ham, A. K., & Heinze, A. (2025). Children’s arithmetic strategy use and strategy change from grade 3 to grade 4. International Journal of Science and Mathematics Education, 1-22. DOI: https://doi.org/10.1007/s10763-025-10578-3

Sözeri, A. A., Akar, Ş. Ş., & Yıldırım-Saygı, E. (2023). MEB 7. sınıf matematik ders kitabının matematiksel yaratıcılığı desteklemesi bağlamında incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 52(1), 537-576. DOI: https://doi.org/10.37669/milliegitim.1292321

Sümer, N. (2000). Yapısal eşitlik modelleri: Temel kavramlar ve örnek uygulamalar, Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49- 73.

Şahin, M.G., & Boztunç Öztürk, N. (2018). Eğitim alanında ölçek geliştirme süreci: Bir içerik analizi çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 26(1), 191-199. DOI: https://doi.org/10.24106/kefdergi.375863

Şengül, S. (2013). Identification of number sense strategies used by pre-service elementary teachers. Educational Sciences: Theory ve Practice, 13(3), 1965-1974.

Şengül, S., & Dede, H. (2016). İlköğretim ve ortaöğretim matematik öğretmen adaylarının sayı hissinin incelenmesi. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 7(2), 285-303.

Şengül, S., & Gülbağcı Dede, H. (2014). Matematik öğretmenlerinin sayı hissi problemlerini çözerken kullandıkları stratejiler. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 5(1), 73-88. DOI: https://doi.org/10.16949/turcomat.67936

Şengül, S., Gülbağcı, H., & Cantimer, G. G. (2012). 6. Sınıf öğrencilerinin yüzde kavramı ile ilgili sayı hissi stratejilerinin incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 5(8), 1055-1070.

Şengül, S., Kaplan, E. M., Atabay, Y., Tutkun, N., & Yıldız, B. (2021). 21. Yüzyıl becerileri bağlamında ortaöğretim matematik dersi öğretim programlarının incelenmesi. Pearson Journal, 6(16), 113-134.

Tan, Ş. (2009). Misuses of KR-20 and Cronbach’s alpha reliability coefficients. Eğitim ve Bilim, 34(153), 101–112.

Tikhomirova, T., Kuzmina, Y., Lysenkova, I., & Malykh, S. (2019). Development of approximate number sense across the elementary school years: A cross‐cultural longitudinal study. Developmental Science, 22(4), e12823. DOI: https://doi.org/10.1111/desc.12823

Tsao, Y. L. (2004). Effects of a problem-solving-based mathematics course on number sense of preservice teachers. Journal of College Teaching & Learning (TLC), 1(2), 33-49. DOI: https://doi.org/10.19030/tlc.v1i2.1913

Tsao, Y.L., & Lin, Y.C. (2011). The study of number sense and teaching practice. Journal of Case Studies in Education, 2, 1-14.

Vanderheyden, A. M., Broussard, C., Fabre, M., Stanley, J., Legendre, J., & Creppell, R. (2004). Development and validation of curriculum-based measures of math performance for preschool children. Journal of Early Intervention, 27(1), 27-41. DOI: https://doi.org/10.1177/105381510402700103

Whitehead, H. L., & Hawes, Z. (2023). Cognitive foundations of early mathematics: ınvestigating the unique contributions of numerical, executive function, and spatial skills. Journal of Intelligence, 11(12), 221. DOI: https://doi.org/10.3390/jintelligence11120221

Yakut, M. (2020). İlkokul ikinci sınıf öğrencilerinin sayı hissi düzeylerinin addie öğretim tasarımı temelinde geliştirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bozok Üniversitesi.

Yalçın, O. M., & Hanoğlu, E. T. (2020). OECD’nin uluslararası öğrenci değerlendirme programında başarılı ülkeler ile Türkiye’nin eğitim yönetimi ve denetimi açısından karşılaştırılması. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 10(1), 36-44.

Yang, D. (2003). Teaching and learning number sense – an intervention study of fifth grade students in Taiwan. International Journal of Science and Mathematics Education, 1(1), 115-134. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1026164808929

Yang, D. C. (2019). Development of a three-tier number sense test for fifth-grade students. Educational Studies in Mathematics, 101, 405-424. DOI: https://doi.org/10.1007/s10649-018-9874-8

Yang, D. C., & Li, M. N. F. (2008). An investigation of 3rd‐grade Taiwanese students’performance in number sense. Educational Studies, 34(5), 443-455. DOI: https://doi.org/10.1080/03055690802288494

Yang, D. C., & Sianturi, I. A. J. (2021). Sixth grade students’ performance, misconception, and confidence on a three-tier number sense test. International Journal of Science and Mathematics Education, 19(2), 355-375. DOI: https://doi.org/10.1007/s10763-020-10051-3

Yılmaz, B. (2015). 48-60 aylık çocuklar için erken sayı değerlendirme ölçeği’nin geçerlik güvenirlik çalışması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi.

Yorulmaz, A., Altiner, E. Ç., & Çekirdekci, S. (2023). A study of number sense and metacognitive awareness of primary school fourth grade students. Mathematics Teaching Research Journal, 15(5), 5-29.

Yusumut, B. Y. (2023). Erken çocuklukta öz düzenleme ve problem çözme: Sayı hissinin aracı rolü [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Kafkas Üniversitesi.

İndir

Yayınlanmış

2026-01-31

Nasıl Atıf Yapılır

Tutkun, N., & Şengül, S. (2026). Okul Öncesi Öğrencilerine Yönelik Sayı Hissi Beceri Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Yaşadıkça Eğitim, 40(1), 73–92. https://doi.org/10.33308/26674874.2026401986

Sayı

Bölüm

Araştırma Makaleleri