Deprem Dirençli Toplum İçin Ortaokul Eğitiminde İhtiyaç Belirleme
DOI:
https://doi.org/10.33308/26674874.2026402973Anahtar Kelimeler:
Deprem- Yeterlik- İhtiyaç- DelphiÖzet
Bu araştırmanın amacı deprem dirençli bireylerin yetiştirilmesi için ortaokul fen bilimleri dersi öğretim programının kapsaması gereken yeterlikleri belirlemektir. Bunun için delphi tekniği ile 9 uzmanından oluşan ekipten veri toplanmıştır. Delphi tekniği üç tur olarak gerçekleştirilmiştir. Uzmanlardan, ilk turda ihtiyaç duyulan yeterlikleri listelemeleri istenmiş, betimsel analiz ile tüm uzmanlardan gelen yeterlikler analiz edilmiş ve bu yeterlikleri içeren delphi ikinci tur formu hazırlanmıştır. İkinci turda, uzmanların yeterlikleri gerekli görme düzeylerini 1’den 7’ye kadar likert tipi bir ölçek ile derecelendirmeleri istenmiştir. Ardından, her yeterlik için birinci çeyrek, ikinci çeyrek, üçüncü çeyrek ve çeyrekler arası genişlik hesaplanmış (R) ve delphi üçüncü tur formu hazırlanmıştır. Uzmanlardan yeterlik maddelerini tekrar değerlendirmeleri istenmiştir. Üçüncü tur verileri analiz edilirken her yeterlik için R tekrar hesaplanmış ve 1.2’den az olan (R<1.2) yeterlikler uzlaşma olan yeterlikler olarak değerlendirilmiştir. Sonuçta, uzmanlar tarafından bilgi boyutunda 8 yeterlik, beceri boyutunda 4 yeterlik ve tutum ve değerler boyutunda 2 yeterlik olmak üzere 14 yeterlik belirlenmiştir.
İndirmeler
Referanslar
Alshehri, S. A., Rezgui, Y., & Li, H. (2015). Disaster community resilience assessment method: A consensus‑based Delphi and AHP approach. Natural Hazards, 78(1), 395–416. DOI: https://doi.org/10.1007/s11069-015-1719-5
Başbuğ Erkan, B. B., Özmen, B., & Güler, H. (2011, Ekim 11–14). Türkiye’de afet zarar azaltımını sürdürülebilir eğitimle sağlamak [Tam metin bildiri]. 1. Türkiye Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, Ankara, Türkiye.Başıbüyük, A., & Pala, Ş. M. (2023). Hayat bilgisi, sosyal bilgiler ve coğrafya dersi öğretim programları kazanımlarının afet eğitimi açısından incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 184-197. DOI: https://doi.org/10.17556/erziefd.1063242
Brown, B. B. (1968). Delphi process: a methodology used for the elicitation of opinions of experts. The Rand Corporation. https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/AD0675981.pdf
Chan, S. L., Wey, W. M., & Chang, P. H. (2014). Establishing disaster resilience indicators for Tan‑sui river basin in Taiwan. Social Indicators Research, 115, 387–418. DOI: https://doi.org/10.1007/s11205-012-0225-3
Dayanır, H., Çınar, A. K., Akgün, Y., & Çorumluoğlu, Ö. (2022). Delphi yöntemi kullanarak afet sonrası geçici barınma alanı seçimi ve planlaması ölçütlerinin belirlenmesi: İzmir/Seferihisar örneği. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 8(1), 87–102. DOI: https://doi.org/10.21324/dacd.936585
Değirmenci, Y., & İlter, İ. (2013). Coğrafya dersi öğretim programında doğal afetler. Marmara Coğrafya Dergisi, (28), 276–303.
Hsu, C. C., & Sandford, B. A. (2007). The Delphi technique: making sense of consensus. Practical Assessment, Research, and Evaluation, 12(1), 1-8.
Johnson, V. A., Ronan, K. R., Johnston, D. M., & Peace, R. (2014). Evaluations of disaster education programs for children. International Journal of Disaster Risk Reduction, 9, 107–123. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2014.04.001
Kesici, A., & Aşılıoğlu, B. (2017). Ortaokul öğrencilerinin matematiğe yönelik duyuşsal özellikleri ile temel eğitimden ortaöğretime geçiş TEOG sınavları öncesi yaşadıkları stresin matematik başarısına etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 394–414. DOI: https://doi.org/10.29299/kefad.2017.18.3.021
Kitagawa, K. (2021). Conceptualising ‘disaster education’. Education Sciences, 11(5), 233. DOI: https://doi.org/10.3390/educsci11050233
Komac, B. (2009). Social memory and geographical memory of natural disasters. Acta Geographica Slovenica, 49(1), 199–226. DOI: https://doi.org/10.3986/AGS49107
Korthagen, F. A. J. (2004). In search of the essence of a good teacher: Towards a more holistic approach in teacher education. Teaching and Teacher Education, 20, 77–97. DOI: https://doi.org/10.1016/j.tate.2003.10.002
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage. DOI: https://doi.org/10.1016/0147-1767(85)90062-8
Linstone, H. A., & Turoff, M. (2002). The Delphi method: Techniques and applications. Addison-Wesley.
Lu, Y., & Xu, J. P. (2015). Comparative study on the key issues of postearthquake recovery and reconstruction planning: Lessons from the United States, Japan, Iran, and China. Natural Hazards Review, 16(3), 04014033-1–11. DOI: https://doi.org/10.1061/(ASCE)NH.1527-6996.0000172
Mao, X., Loke, A. Y., & Hu, X. (2020). Developing a tool for measuring the disaster resilience of healthcare rescuers: A modified Delphi study. Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine, 28, 1–12. DOI: https://doi.org/10.1186/s13049-020-0700-9
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı. http://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/201812312311937-FEN%20BİLİMLERİ%20ÖĞRETİM%20PROGRAMI2018.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2023). Afet bilinci dersi I–II. https://tegm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_11/23173639_afetbilincidop.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024a). Türkiye yüzyılı maarif modeli fen bilimleri dersi öğretim programı (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/fen-bilimleri-dersi
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024b). Türkiye yüzyılı maarif modeli sosyal bilgiler dersi öğretim programı (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programsos4567Onayli.pdf
Murphy, J. P., Rådestad, M., Kurland, L., Jirwe, M., Djalali, A., & Rüter, A. (2019). Emergency department registered nurses’ disaster medicine competencies. An exploratory study utilizing a modified Delphi technique. International Emergency Nursing, 43, 84–91. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ienj.2018.11.003
Musacchio, G., Falsaperla, S., Bernhardsdóttir, A. E., Sousa, M. A., Carvalho, M. L., Ferreira, A., & Zonno, G. (2016). Education: Can a bottom‑up strategy help for earthquake disaster prevention? Bulletin of Earthquake Engineering, 14, 2069–2086. DOI: https://doi.org/10.1007/s10518-015-9779-1
Öcal, A., Çakır, U., & Özelmacı, Ş. (2016). İlkokul ve ortaokul ders programlarında afetten korunma ve güvenli yaşam. Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 71–83.
Oktari, R. S., Munadi, K., Idroes, R., Sofyan, H., & Latuamury, B. (2021). Knowledge creation elements for enhancing community resilience towards disaster: A Delphi study. Jàmbá: Journal of Disaster Risk Studies, 13(1), Article e1137. DOI: https://doi.org/10.4102/jamba.v13i1.1137
Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods. Sage.
Patton, M. Q. (2016). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). PegemA.
Paul, C. L. (2008). A modified Delphi approach to a new card sorting methodology. Journal of Usability Studies, 4(1), 7-30.
Ronan, K. R., & Johnston, D. M. (2005). Promoting community resilience in disasters: The role of schools, youth and families. Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/b102725
Rowe, G., & Wright, G. (1999). The Delphi technique as a forecasting tool: Issues and analysis. International Journal of Forecasting, 15, 353–375. DOI: https://doi.org/10.1016/S0169-2070(99)00018-7
Şahin, A. E. (2001). Eğitim araştırmalarında Delphi tekniği ve kullanımı. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20, 215–220.
Selçuk, A., & Aykaç, N. (2019). Hayat bilgisi öğretim programlarının değerlendirilmesi (1926–2018). Trakya Eğitim Dergisi, 9(4), 708–722. DOI: https://doi.org/10.24315/tred.520314
Shaw, R., & Kobayashi, M. (2001, Kasım). Role of schools in creating earthquake‑safer environment. In OECD Workshop (Vol. 2001, Thessaloniki). https://www.preventionweb.net/files/5342_SesiRoleSchoolsEQSafety.pdf
Shaw, R., Shiwaku, K., Kobayashi, H., & Kobayashi, M. (2004). Linking experience, education, perception and earthquake preparedness. DOI: https://doi.org/10.1108/09653560410521689
Disaster Prevention and Management, 13(1), 39–49.
Skulmoski, G. J., Hartman, F. T., & Krahn, J. (2007). The Delphi method for graduate research. Journal of Information Technology Education: Research, 6(1), 1–21. https://www.jite.org/documents/Vol6/JITEv6p001-021Skulmoski212.pdf DOI: https://doi.org/10.28945/199
Sözcü, U., & Aydınözü, D. (2019). Doğal afet okuryazarlığı bağlamında öğretim programlarındaki afetlerle ilişkili kazanımların incelenmesi. Turkish Studies – Educational Sciences, 14(5), 2639–2652. DOI: https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.32675
Tanner, A., & Doberstein, B. (2015). Emergency preparedness among vulnerable populations. International Journal of Disaster Risk Reduction, 13, 409–420. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2015.08.007
Thornley, L., Ball, J., Signal, L., Lawson‑Te Aho, K., & Rawson, E. (2015). Building community resilience: Learning from the Canterbury earthquakes. Kotuitui: New Zealand Journal of Social Sciences Online, 10(1), 23–35. DOI: https://doi.org/10.1080/1177083X.2014.934846
Uzun, N., Gelbal, S., & Öğretmen, T. (2010). TIMSS‑R fen başarısı ve duyuşsal özellikler arasındaki ilişkinin modellenmesi ve modelin cinsiyetler bakımından karşılaştırılması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 18(2), 531–544.
von der Gracht, H. A. (2012). Consensus measurement in Delphi studies: Review and implications for future quality assurance. Technological Forecasting and Social Change, 79(8), 1525–1536. DOI: https://doi.org/10.1016/j.techfore.2012.04.013
Watson, K. E., Singleton, J. A., Tippett, V., & Nissen, L. M. (2019). Defining pharmacists' roles in disasters: A Delphi study. PLOS One, 14(12), e0227132. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0227132
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Gamze Tezcan
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Sisteme yüklemiş olunan makalenin kapsamı, sunduğu bulgular ve sonucu ve yorumları konusunda Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Sahibi, Editör, Editör Yardımcısı, Hakemler ve Editör Kurulu'nun hiçbir sorumluluk taşımadığını kabul ederim.
Makalenin özgün olduğunu, herhangi bir başka dergiye yayımlanmak üzere gönderilmediği, daha önce yayımlanmadığını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Editörlüğü'ne beyan ederim.
Başlığı belirtilen makalenin, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasının 22. maddesi gereğince çoğaltma, 23. maddesi gereğince yayma ve 25. maddesi gereğince her türlü taşıyıcı materyal üzerinde veya elektronik ortamda kamuya iletim haklarını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisine karşılıksız, koşulsuz ve süresiz olarak devredildiği, makale ile ilgili devredilen hakların dilediği zaman, mekan ve koşullarda kullanmaya Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisinin yayıncısı olarak İstanbul Kültür Üniversitesi'nin yetkili kılınacağını onaylarım.
