Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Perspektifinden Değerler Eğitimi: 2018 ve 2024 Öğretim Programlarının Karşılaştırılması
DOI:
https://doi.org/10.33308/26674874.2026402966Anahtar Kelimeler:
Değerler Eğitimi- Müfredat- Öğretim Programı- Sosyal Bilgiler EğitimiÖzet
Değerler eğitiminin milli eğitim müfredatına ağırlıklı bir şekilde yer edinmeye başlamasıyla birlikte hemen hemen bütün ders programlarında doğrudan ya da dolaylı olarak değerler ile ilgili kazanım başlıklarına da yer verilmeye başlanmıştır. 2018 ve 2024 programlarındaki değerler eğitimine yönelik öğretmen görüşlerinin incelendiği bu araştırma toplam 9 (dokuz) öğretmenin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik desenle tasarlanan araştırmanın verileri betimsel analiz yardımıyla çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, sosyal bilgiler öğretmenlerinin değerler eğitimi konusunda kendilerini yeterli gördüklerini ortaya koymaktadır. Öğretmen görüşlerine göre 2024 Sosyal bilgiler öğretim programı, 2018 programına kıyasla toplumsal değerlere daha fazla önem vermekte; güncel gereksinimlere yanıt veren yeni değer alanlarını içermektedir. Ayrıca katılımcılar, mevcut programın genel eğitim ihtiyaçlarını büyük ölçüde karşıladığı yönünde görüş bildirmiştir. Etkili bir değerler eğitiminin gerçekleştirilmesi için ise öğretmenlerin olumlu rol model olmalarının yanı sıra, ders süreçlerinde örnek olay anlatımlarına daha fazla yer verilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bundan sonraki dönemlerde tasarlanacak olan öğretim programlarının hazırlık aşamalarında öğretmen görüşlerinin baz alınması ve günümüz eğitim ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte olması gerektiği önerilerinde bulunulmuştur.
İndirmeler
Referanslar
Aktepe, V., Keser, H., & Şeref, Ş. E. (2020). Sınıf öğretmenlerinin perspektifinden değerler ve değerler eğitimi uygulamalarının değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4), 897-918. DOI: https://doi.org/10.32709/akusosbil.781857
Allport, G.W., Vernon, P. E., & Lindzey, G. (1970). Manual study of values. Houghton Mifflin Company.
Althof, W., & Berkowitz, M. W. (2006). Moral education and character education: Their relationship and roles in citizenship education. Journal of Moral Education, 35(4), 495-518. DOI: https://doi.org/10.1080/03057240601012204
Avcı, E. K., Faiz, M., & Turan, S. (2020). Etkili vatandaşlık eğitiminde değerler eğitimi: Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin düşünceleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 18(39), 263-296. DOI: https://doi.org/10.34234/ded.655916
Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
Beldağ, A., Özdemir, Ü., & Nalçacı, A. (2017). Sosyal Bilgiler dersi öğretim programında yer alan değerlerin kazandırılmasına ilişkin veli görüşleri. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 317-328.
Berkant, H. G., Efendioğlu, A., & Sürmeli, Z. (2014). Değerler eğitimine yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 9(5), 427-440. DOI: https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.6732
Berkowitz, M. W. (2011). What works in values education? International Journal of Educational Research, 50(3), 153-158. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijer.2011.07.003
Biedenbach, T., & Jacobsson, M. (2016). The open secret of values: The roles of values and axiology in project research. Project Management Journal, 47(3), 139-155. DOI: https://doi.org/10.1177/875697281604700312
Bogdan, R., & Biklen, S. K. (1997). Qualitative research for education (Vol. 368). Allyn & Bacon.
Creswell, J. W. (2011). Controversies in mixed methods research. The SAGE.
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage Publications.
Çelikkaya, T., & Kuş, Z. (2009). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kullandıkları yöntem ve teknikler. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 741-758.
Çelikkaya, T., Filoğlu, S., & Öktem, N. S. (2013). Sosyal Bilgiler dersinde değerler eğitimi uygulamalarının öğretmenler tarafından uygulanma düzeyi. Journal of Social Studies Education Research, 4(1), 121-140.
Durdukoca, S. F. (2019). Identifying the attitudes and views of social sciences teachers toward values education in Turkey. World Journal of Education, 9(1), 103-117. DOI: https://doi.org/10.5430/wje.v9n1p103
Ginesar, Ö., & Katılmış, A. (2021). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin değerler eğitimine yönelik sınıf içinde ve dışında gerçekleştirdikleri faaliyetlerin incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 19(41), 37-77. DOI: https://doi.org/10.34234/ded.741279
Gliner, J. A., Morgan, G. A., & Leech, N. L. (2015). Uygulamada araştırma yöntemleri: Desen ve analizi bütünleştiren yaklaşım (2. baskı). (S. Turan, Çev. Edt.). Nobel Akademik Yayıncılık.
Johnson, B., & Christensen, L. (2024). Educational research: Quantitative, qualitative, and mixed approaches (2nd ed.). Allyn and Bacon.
Karaduman, H., Çengelci Köse, T., & Eryılmaz, Ö. (2017). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarına göre sosyal medyada değerler. Türk Çevrimiçi Niteliksel Araştırmalar Dergisi, 8(2), 250-271. DOI: https://doi.org/10.17569/tojqi.266028
Kenan, S. (2009). Modern eğitimde kaybolan nokta: Değerler eğitimi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 9(1), 259-295.
Kurtdede Fidan, N. (2009). Öğretmen adaylarının değer öğretimine ilişkin görüşleri. Kuramsal Eğitimbilim, 2(2), 1-18.
Mayring, P. (2014). Qualitative content analysis: Theoretical background and procedures. In Approaches to qualitative research in mathematics education: Examples of methodology and methods (pp. 365-380). Dordrecht: Springer Netherlands. DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-017-9181-6_13
Memişoğlu, H. (2013). İlköğretim 4. ve 5. sınıf öğretmenlerinin Sosyal Bilgiler dersinde değerler eğitimine ilişkin görüşleri. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(3),405-425.
Miles, M, B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook. (2nd ed). Sage.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a). 2005 Sosyal Bilgiler Ders Programı. https://tegm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_06/13140945_sosyal_bylgyler_sunu.pdf
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Sosyal bilgiler Programı öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=354
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024c). 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Sosyal bilgiler Programı öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/
Oğuz, E. (2012). Öğretmen adaylarının değerler ve değerler eğitimine ilişkin görüşleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(2), 1309-1325.
Öngören, H. (2022). Türkiye’de internet kullanım eğilimi ve dijital vatandaşlık algısının insan hakları bağlamında incelenmesi. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi, 5(9), 47-82.
Öngören, H. (2024). Sosyal Bilgiler öğretim Sosyal bilgiler öğretim programlarının değerler açısından karşılaştırılması. EJEDUS, 13(26), 172-190. DOI: https://doi.org/10.55605/ejedus.1562084
Öztürk, C., & Kafadar, T. (2020). 2018 Sosyal Bilgiler dersi öğretim programının değerlendirilmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 10(1), 112-126. DOI: https://doi.org/10.24315/tred.550508
Patton, M. Q. (1987). How to use qualitative methods in evaluation (No. 4). SAGE.
Rescher, N. (1982). Introduction to value theory. Australasian Journal of Philosophy, 61(2), 228-230. DOI: https://doi.org/10.1080/00048408312341031
Ros, M., Schwartz, S. H., & Surkiss, S. (1999). Basic individual values, work values, and the meaning of work. Applied Psychology: an İnternational Review, 48(1), 49-71. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.1999.tb00048.x
Sağlam, A. (2016). Değerler eğitiminin öğrenci davranışlarına etkisinin veli görüşlerine göre incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20(3), 723-742.
Shrestha, B. K., & Gupta, P. (2019). Impact of value education in personal behaviour of students: A case study of Nepal. Nepal Journal of Multidisciplinary Research, 2(3), 1-8. DOI: https://doi.org/10.3126/njmr.v2i3.26285
Tay, B., & Yıldırım, K. (2009). Sosyal Bilgiler dersinde kazandırılması amaçlanan değerlere ilişkin veli görüşleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 9(3), 1499-1542.
Tay, B., Durmaz, F. Z., & M. Şanal. (2013). Sosyal Bilgiler kapsamında öğrencilerin değer ve değerler eğitimine ilişkin görüşleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(1),67-93.
Taylor, P. C. (1998). Constructivism: value added. International handbook of science education, 2, 1111-1123. DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-011-4940-2_65
Topal, Y. (2019). Değerler eğitimi ve on kök değer. Mavi Atlas, 7(1), 245-254. DOI: https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.543521
Turan, R. (2018). 2017 İlkokul ve ortaokul Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı üzerine genel bir değerlendirme. Diyalektolog-Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, (19), 295-328. DOI: https://doi.org/10.22464/diyalektolog.257
Turan, S., & Akhan, O. (2024). 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programında Okuryazarlıklar: MAXQDA ile Tematik Bir Analiz. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 57-72. DOI: https://doi.org/10.17539/amauefd.1521061
Uzunboylu, H., & Elçi, E. (2020). The development of a universal and cultural values scale for values education. South African Journal of Education, 40(Supplement 1), 1-8. DOI: https://doi.org/10.15700/saje.v40ns1a1850
Ünlü, İ., & Kaşkaya, A. (2018). Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin değer eğitimine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7(4), 2656-2679. DOI: https://doi.org/10.7884/teke.4361
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemler. (9. Genişletilmiş Baskı). Seçkin Yayınları.
Yıldırım, S. G., Becerikli, S., & Demirel, M. (2017). Farklı bakış açılarına göre Sosyal Bilgiler dersinde değerler eğitimi. İlköğretim Online, 16(4), 1575-1588. DOI: https://doi.org/10.17051/ilkonline.2017.342975
Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024a). 2024 Sosyal bilgiler dersi öğretim programının 2005, 2015 ve 2018 programlarıyla karşılaştırılmalı analizi. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 1(8),108-142. DOI: https://doi.org/10.46452/baksoder.1485390
Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024b). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 21. Yüzyıl İnsan Profili Açısından Değerlendirilmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 204-220. DOI: https://doi.org/10.55605/ejedus.1548121
Yılmaz, S. (2013). Sosyal Bilgiler dersinde kazandırılması amaçlanan değerlere ilişkin öğretmen adayı görüşleri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(14), 645-679. DOI: https://doi.org/10.14520/adyusbd.611
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Hakan Öngören- Yusuf Yıldırım
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Sisteme yüklemiş olunan makalenin kapsamı, sunduğu bulgular ve sonucu ve yorumları konusunda Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Sahibi, Editör, Editör Yardımcısı, Hakemler ve Editör Kurulu'nun hiçbir sorumluluk taşımadığını kabul ederim.
Makalenin özgün olduğunu, herhangi bir başka dergiye yayımlanmak üzere gönderilmediği, daha önce yayımlanmadığını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Editörlüğü'ne beyan ederim.
Başlığı belirtilen makalenin, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasının 22. maddesi gereğince çoğaltma, 23. maddesi gereğince yayma ve 25. maddesi gereğince her türlü taşıyıcı materyal üzerinde veya elektronik ortamda kamuya iletim haklarını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisine karşılıksız, koşulsuz ve süresiz olarak devredildiği, makale ile ilgili devredilen hakların dilediği zaman, mekan ve koşullarda kullanmaya Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisinin yayıncısı olarak İstanbul Kültür Üniversitesi'nin yetkili kılınacağını onaylarım.
