Öğretmenlerin Teknostres Düzeyleri, Dijital Teknolojilere Erişim Motivasyonları ile Dijital Okuryazarlık Becerilerinin İncelenmesi
DOI:
https://doi.org/10.33308/26674874.2026402960Anahtar Kelimeler:
Teknostres- Dijital Motivasyon- Dijital Okuryazarlık- Eğitimde Dijitalleşme- Öğretmen- Teknoloji KullanımıÖzet
Bu çalışmanın amacı, öğretmenlerin dijital teknolojilere erişim motivasyonu, dijital okuryazarlık becerileri, teknolojiye yönelik tutumları ile teknoloji kullanım ve stres düzeylerini belirlemektir. Ayrıca, bu değişkenler ile yaş, cinsiyet, öğrenim durumu, mesleki kıdem ve okul türü gibi demografik faktörler arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmaktadır. İlişkisel tarama modeline dayalı araştırmanın örneklemini Sivas'ta görev yapan 308 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler, ilgili ölçekler aracılığıyla toplanmış ve SPSS ile analiz edilmiştir. Bulgular, dijital erişim motivasyonunun dijital okuryazarlıkla pozitif, teknostresle negatif ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Genç öğretmenlerin motivasyonu daha yüksek, lisansüstü mezunların teknostresi daha düşük, ilkokul öğretmenlerinin ise teknostres düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Öğretmenlerin dijital yeterliliklerini artırmaya ve teknolojik streslerini azaltmaya yönelik mesleki gelişim programlarının geliştirilmesi önerilmektedir. Bu çalışma, öğretmenlerin dijital motivasyon ve okuryazarlık düzeyleri ile teknostres arasındaki ilişkileri ortaya koyarak alanyazına özgün katkılar sunmaktadır.
İndirmeler
Referanslar
Brod, C. (1985). Technostress: The human cost of the computer revolution. Addison-Wesley.
Büyüköztürk, Ş. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (23. baskı). Pegem Yayıncılık. DOI: https://doi.org/10.14527/9789944919289
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri (Geliştirilmiş 19. baskı). Pegem Akademi.
Cabero-Almenara, J., Fernández-Batanero, J. M., & Palacios-Rodríguez, A. (2021). Digital competence of higher education teachers: Validation of DigCompEdu Check-In questionnaire in the university context. Education and Information Technologies, 26(4), 4695–4712.
Califf, C. B., & Brooks, S. (2020). An integrative model of technostress: Exploring the role of uncertainty and insecurity. Information Systems Journal, 30(6), 1029–1060.
Coşkun, A. E. (2021). Eğitimde dijitalleşmenin oluşturduğu sosyo-kültürelliğin öğretmenin rolüne etkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 53(53), 1-29. DOI: https://doi.org/10.15285/maruaebd.817782
Çebi, A., & Reisoğlu, İ. (2022). Öğretmenlerin dijital yeterlikleri ile teknoloji entegrasyonu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 12(2), 345–362.
Çoklar, A. N., Efilti, E., & Sahin, L. (2017). Defining Teachers' Technostress Levels: A scale development. Journal of Education and Practice, 8(21), 28-41.
Erçetin, Ş. Ş., Akbaşlı, S. & Durnalı, M. (2018). Dijital Teknolojilere Erişim Motivasyonu Ölçeğinin Türkçe’ye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Sakarya University Journal of Education, 8(4), 75-88. DOI: https://doi.org/10.19126/suje.431126
Erçetin, Ş. Ş., Yalçın, A., & Çelik, V. (2018). Dijital teknolojilere erişim motivasyonu: Çalışanların tutum ve inançlarının rolü. Eğitim ve Bilim, 43(191), 25-40.
Ertmer, P. A., & Ottenbreit-Leftwich, A. T. (2010). Teacher technology change: How knowledge, confidence, beliefs, and culture intersect. Journal of Research on Technology in Education, 42(3), 255–284. DOI: https://doi.org/10.1080/15391523.2010.10782551
Feng, L., & Sumettikoon, P. (2024). An empirical analysis of EFL teachers’ digital literacy in Chinese higher education institutions. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 21(1), 42. DOI: https://doi.org/10.1186/s41239-024-00474-1
Fraillon, J., Ainley, J., Schulz, W., Friedman, T., & Duckworth, D. (2021). Preparing for life in a digital world: IEA International Computer and Information Literacy Study 2018 international report. Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-38781-5
Gilster, P. (1997). Digital literacy. Wiley.
Gudmundsdottir, G. B., & Hatlevik, O. E. (2020). Newly qualified teachers’ professional digital competence: Implications for teacher education. Teaching and Teacher Education, 95, 103–112.
Günüç, S., & Kayri, M. (2021). Dijital yeterlilik ve teknostres arasındaki ilişkinin incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 21(3), 45–60.
Huberman, M. (1989). The professional life cycle of teachers. Teachers College Record, 91(1), 31–57. DOI: https://doi.org/10.1177/016146818909100107
Instefjord, E., & Munthe, E. (2020). Preparing teachers for digital competence: A systematic review of teacher education research. Teaching and Teacher Education, 90, 103–111.
Joo, Y. J., Lim, K. Y., & Kim, N. H. (2021). The effects of secondary teachers’ technostress on the intention to use technology in South Korea. Computers & Education, 172, 104–126.
Kalınkol, C., & Anılan, H. (2023). Sınıf öğretmenlerinin dijital okuryazarlık durumlarının incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 203-235. DOI: https://doi.org/10.17932/IAU.EFD.2015.013/efd_v09i2005
Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma Yöntemi (25. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
Karasar, N. (2022). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (36. baskı). Nobel Yayıncılık.
Korkmaz, Ö., & Toraman, Ç. (2020). Öğretmenlerin dijital yeterlilik düzeylerinin incelenmesi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 10(1), 1–20.
Küçükaydın, M. A. (2022). Salgın sürecinde sınıf öğretmenlerinin dijital pedagojik yeterlikleri ve dijital teknolojilere erişim motivasyonları. Milli Eğitim Dergisi, 51(235), 2651–2668. DOI: https://doi.org/10.37669/milliegitim.927809
Li, L., & Wang, X. (2021). Technostress among teachers in shifting teaching roles during the COVID-19 pandemic. Frontiers in Psychology, 12, 702905.
Li, L., & Wang, X. (2021). Technostress inhibitors and creators and their impacts on university teachers’ work performance in higher education. Cognition, Technology & Work, 23(2), 315–330. DOI: https://doi.org/10.1007/s10111-020-00625-0
Millî Eğitim Bakanlığı. (2020). Dijital okuryazarlık öğretmen kılavuzu. http://cdn.eba.gov.tr/kitap/digital/#p=5
Millî Eğitim Bakanlığı. (2025). Millî eğitim istatistikleri: Örgün eğitim 2024–2025. https://sgb.meb.gov.tr/istatistik_k/2425.pdf
Ng, W. (2012). Can we teach digital natives digital literacy? Computers & Education, 59(3), 1065–1078. DOI: https://doi.org/10.1016/j.compedu.2012.04.016
Özden, M., Meydan, E., & Günay, G. (2024). Dijital okuryazarlık becerisi ölçeği: Güvenirlik ve Geçerlik çalışması. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 20(1), 38-48. DOI: https://doi.org/10.17244/eku.1359401
Penado Abilleira, M., Rodicio-García, M. L., Ríos-de-Deus, M. P., & Mosquera-González, M. J. (2021). Technostress in Spanish teachers during the COVID-19 pandemic. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(3), 1–13. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.617650
Prensky, M. (2001). Digital natives, digital immigrants. On the Horizon, 9(5), 1–6. DOI: https://doi.org/10.1108/10748120110424816
Rahmawati, S. (2023). Teachers’ digital literacy overview in secondary school. International Journal of Evaluation and Research in Education, 12(2), 600–607.
Redecker, C. (2017). European framework for the digital competence of educators: DigCompEdu. Publications Office of the European Union.
Saleem, F., & Malik, M. I. (2023). Technostress, quality of work life, and job performance: A moderated mediation model. Behavioral Sciences, 13(12), 1014. DOI: https://doi.org/10.3390/bs13121014
Scherer, R., & Teo, T. (2023). Unpacking teachers’ intention to use technology: A meta-analysis. Computers & Education, 190, 104632.
Scherer, R., Siddiq, F., & Tondeur, J. (2019). The technology acceptance model (TAM): A meta-analytic structural equation modeling approach. Computers & Education, 128, 13–35. DOI: https://doi.org/10.1016/j.compedu.2018.09.009
Soetiksno, A. (2025). The influence of digital competencies and work motivation on employee productivity. Digital Innovation International Journal of Management, 2(4), 174–192. DOI: https://doi.org/10.61132/digitalinnovation.v2i4.545
Soomro, K. A., Kale, U., Curtis, R., Akcaoglu, M. & Bernstein, M. (2018). Development of an instrument to measure Faculty’s information and communication technology access (FICTA). Education and Information Technologies, 23(1), 1-17. DOI: https://doi.org/10.1007/s10639-017-9599-9
Sürer, A. G. (2020). Eğitimde dijitalleşme çağı. Kapadokya Eğitim Dergisi, 1(1), 28-34.
Talan, T. & Aktürk C. (2021). Ortaöğretim öğrencilerinin dijital okuryazarlık ve bilgi güvenliği farkındalığı seviyelerinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 158-180. DOI: https://doi.org/10.33437/ksusbd.668255
Tarafdar, M., Pullins, E. B., & Ragu-Nathan, T. S. (2020). Technostress: Negative effect on performance and possible mitigations. Journal of Management Information Systems, 37(1), 1–37.
Tarafdar, M., Tu, Q., Ragu-Nathan, B. S., & Ragu-Nathan, T. S. (2007). The impact of technostress on role stress and productivity. Journal of Management Information Systems, 24(1), 301–328. DOI: https://doi.org/10.2753/MIS0742-1222240109
Tondeur, J., Scherer, R., Siddiq, F., & Baran, E. (2021). A comprehensive framework of teacher digital competence: A systematic review of the literature. Educational Technology Research and Development, 69(6), 1–28.
Tu, L., Rao, Z., Jiang, H., & Dai, L. (2025). Technostress, burnout, and job satisfaction: An empirical study of STEM teachers’ well-being and performance. Behavioral Sciences, 15(7), 992. DOI: https://doi.org/10.3390/bs15070992
Türk Dil Kurumu. (2023). Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/
Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi. (2015). Dijital okuryazarlık ve sayısal yetenekler çerçevesi. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Uslu, M., Fırın, S., & Öztop, N. (2025). Üniversite Öğrencilerinin Dijital Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 21(1), 205-223.
Van Dijk, J. A. (2005). The deepening divide: Inequality in the information society. Sage Publications. DOI: https://doi.org/10.4135/9781452229812
Weil, M., & Rosen, L. D. (1997). Technostress: Coping with technology at work. John Wiley & Sons.
Wohlfart, O., & Wagner, I. (2023). Teachers’ role in digitalizing education: An umbrella review. Educational Technology Research and Development, 71, 339–365. DOI: https://doi.org/10.1007/s11423-022-10166-0
Yılmaz, R., & Baydaş, Ö. (2022). Öğretmenlerin dijital yeterlilikleri ve etkileyen faktörler. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 87, 211–230.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Gürcan Çağan- Soner Doğan
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Sisteme yüklemiş olunan makalenin kapsamı, sunduğu bulgular ve sonucu ve yorumları konusunda Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Sahibi, Editör, Editör Yardımcısı, Hakemler ve Editör Kurulu'nun hiçbir sorumluluk taşımadığını kabul ederim.
Makalenin özgün olduğunu, herhangi bir başka dergiye yayımlanmak üzere gönderilmediği, daha önce yayımlanmadığını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Editörlüğü'ne beyan ederim.
Başlığı belirtilen makalenin, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasının 22. maddesi gereğince çoğaltma, 23. maddesi gereğince yayma ve 25. maddesi gereğince her türlü taşıyıcı materyal üzerinde veya elektronik ortamda kamuya iletim haklarını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisine karşılıksız, koşulsuz ve süresiz olarak devredildiği, makale ile ilgili devredilen hakların dilediği zaman, mekan ve koşullarda kullanmaya Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisinin yayıncısı olarak İstanbul Kültür Üniversitesi'nin yetkili kılınacağını onaylarım.
