Öğrencilerin Matematiğe İlişkin İnançlarının, Benlik Algılarının ve Öz-Yeterliklerinin Matematik Başarısı ile İlişkisi
DOI:
https://doi.org/10.33308/26674874.2026402898Anahtar Kelimeler:
Matematiğe İlişkin İnançlar- Benlik Algısı- Öz-Yeterlilik- Öğretmene İlişkin İnançlar- Matematik BaşarısıÖzet
Matematiğe ilişkin inançlar, öğrencilerin başarısını etkileyen önemli bir faktördür ve genellikle üç boyutta ele alınır: matematiğe, bireyin kendisine ve sınıf bağlamına yönelik inançlar. Bu çalışmada, öğrencilerin matematikle ilgili inançları, öz-yeterlik ve benlik kavramı ile öğretmenlere yönelik inançlarının birbirleriyle ve matematik başarısıyla ilişkisi incelenmiştir. Araştırma, 8. sınıf öğrencileriyle yürütülmüş ve yapısal eşitlik modellemesi (YEM) kullanılarak analiz edilmiştir. Modelde anlamlı olmayan yollar elenerek daha sade bir yapı oluşturulmuştur. Sonuçlar, matematik benlik algısının matematik başarısını doğrudan etkilediğini (β = 0.55), matematik öz-yeterliğinin matematik benlik algısını güçlendirdiğini (β = 0.80) ve öğretmen algılarının matematik benlik algısı üzerinde (β = 0.28) ve öğrencilerin matematiğe ilişkin inançları (β =-0.39) üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca, matematiğe yönelik olumsuz inançların başarıyı olumsuz etkilediği (β =-0.31) bulunmuştur. Bu bulgular, bireysel ve çevresel faktörlerin matematik başarısını şekillendirmede önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.
İndirmeler
Referanslar
Aksu, H. H. (2008). Öğretmen adaylarının matematik öğretimine yönelik öz-yeterlilik inançları. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 161–170.
Anderson, J. C., & Gerbing, D. W. (1988). Structural equation modeling in practice: A review and recommended two-step approach. Psychological Bulletin, 103(3), 411-423. DOI: https://doi.org/10.1037/0033-2909.103.3.411
Arens, A. K., Frenzel, A. C., & Goetz, T. (2022). Self-concept and self-efficacy in math: Longitudinal interrelations and reciprocal linkages with achievement. The Journal of Experimental Education, 90(3), 615-633. DOI: https://doi.org/10.1080/00220973.2020.1786347
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.
Bentler, P. M. (1990). Comparative fit indexes in structural models. Psychological Bulletin, 107(2), 238–246. DOI: https://doi.org/10.1037//0033-2909.107.2.238
Bong, M., & Skaalvik, E. M. (2003). Academic self-concept and self-efficacy: How different are they really? Educational Psychology Review, 15(1), 1–40. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1021302408382
Browne, M. W., & Cudeck, R. (1992). Alternative ways of assessing model fit. Sociological Methods & Research, 21(2), 230–258. DOI: https://doi.org/10.1177/0049124192021002005
Büyüköztürk, Ş. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri (24. baskı). Pegem Akademi. DOI: https://doi.org/10.14527/9789944919289
Büyüköztürk, Ş., Çokluk, Ö., & Köklü, N. (2007). Sosyal bilimler için istatistik. Pegem A Yayıncılık.
Çağlayan, N. (2019). Ortaokul öğrencilerinin matematik başarılarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi.
Cheema, J. R., & Kitsantas, A. (2014). Influences of disciplinary classroom climate on high school student self-efficacy and mathematics achievement: A look at gender and racial–ethnic differences. International Journal of Science and Mathematics Education, 12(5), 1261–1279. DOI: https://doi.org/10.1007/s10763-013-9454-4
Chouinard, R., Karsenti, T., & Roy, N. (2007). Relations among competence beliefs, utility value, achievement goals, and effort in mathematics. British Journal of Educational Psychology, 77(3), 501–517. DOI: https://doi.org/10.1348/000709906X133589
Cruchinho, P., López-Franco, M. D., Capelas, M. L., Almeida, S., Bennett, P. M., Miranda da Silva, M., Teixeira, G., Nunes, E., Lucas, P., & Gaspar, F. (2024). Translation, cross-cultural adaptation, and validation of measurement instruments: A practical guideline for novice researchers. Journal of Multidisciplinary Healthcare, 17, 2701–2728. DOI: https://doi.org/10.2147/JMDH.S419714
Demir, N. (2019). Ortaokul öğrencilerinin, ders olarak matematiğe ilişkin algılarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
Deiglmayr, A., Stern, E., & Schubert, R. (2019). Beliefs in “brilliance” and belonging uncertainty in male and female STEM students. Frontiers in Psychology, 10, 1114. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.01114
Deringöl, Y. (2019). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin problem kurma ve çözme becerileri ile akademik benlik durumları. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 13(29), 172-187. DOI: https://doi.org/10.29329/mjer.2019.210.10
Di Martino, P., & Gregorio, F. (2019). The mathematical crisis in secondary–tertiary transition. International Journal of Science and Mathematics Education, 17(4), 825-843. DOI: https://doi.org/10.1007/s10763-018-9894-y
Doruk, B. K., & Umay, A. (2011). Matematiği günlük yaşama transfer etmede matematiksel modellemenin etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 124-135.
Eccles, J. S., & Roeser, R. W. (2011). Schools as developmental contexts during adolescence. Journal of Research on Adolescence, 21(1), 225-241. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1532-7795.2010.00725.x
Field, A. (2005). Discovering statistics using SPSS (2nd ed.). SAGE Publications.
Güllü, H., & Akçay, A. O. (2022). Sınıf öğretmenlerinin matematiğe ilişkin inançları: Ölçek uyarlama çalışması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 363–375. DOI: https://doi.org/10.17556/erziefd.955288
Hamre, B. K., & Pianta, R. C. (2005). Can instructional and emotional support in the first-grade classroom make a difference for children at risk of school failure? Child Development, 76(5), 949–967. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2005.00889.x
Hayduk, L. A. (1987). Structural equation modeling with LISREL. John Hopkins Press. DOI: https://doi.org/10.56021/9780801834783
Hedlund, A. (2021). Beliefs and attitudes that influence learning: A mind, brain, and education literature review. GiLE Journal of Skills Development, 1(2), 44–57. DOI: https://doi.org/10.52398/gjsd.2021.v1.i2.pp44-57
Hidayatullah, A., & Csíkos, C. (2024). The role of students’ beliefs, parents' educational level, and the mediating role of attitude and motivation in students’ mathematics achievement. The Asia-Pacific Education Researcher, 33(2), 253-262. DOI: https://doi.org/10.1007/s40299-023-00724-2
Hidayatullah, A., Csíkos, C., & Syarifuddin, S. (2023). Beliefs in mathematics learning and utility value as predictors of mathematics engagement among primary education students: The mediating role of self-efficacy. Education, 54, 1–14. DOI: https://doi.org/10.1080/03004279.2023.2294141
İlhan, A., Gemcioğlu, M., & Poçan, S. (2021). Matematik başarısının geometriye yönelik tutum ve geometri inancı ile ilişkisinin incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 77-91. DOI: https://doi.org/10.17860/mersinefd.725534
Jeong, D., Kim, S. G., & Bong, M. (2025). Gender, mindset, and teacher support predict students’ math motivation profiles: Evidence from five countries in PISA 2022. Contemporary Educational Psychology, 83, 102428. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2025.102428
Ji, R., Yue, X., & Zheng, X. (2021). Using PLS-SEM to examine the structure of first-year university students' mathematics-related beliefs. Higher Education Studies, 11(4), 7–18. DOI: https://doi.org/10.5539/hes.v11n4p7
Jöreskog, K. G., & Sörbom, D. (1989). LISREL 7: A guide to the program and applications. SPSS Publications.
Kandemir, M. A., & Gür, H. (2011). Ortaöğretim öğrencilerinin matematik hakkındaki inançlarını belirlemeye yönelik matematik inanç ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Education Sciences, 6(2), 1490–1511.
Karagöz, Y. (2019). SPSS ve AMOS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği (2. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
Karasar, N. (2013). Bilimsel araştırma yöntemi (25. Baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
Kaya, S., & Bilican Demir, S. (2022). Gelişen zihniyetin PISA 2018 başarısını yordama gücü ve düzenleyici değişken olarak sosyoekonomik düzeyin rolü. Kocaeli University Journal of Education, 5(1), 221–235. DOI: https://doi.org/10.33400/kuje.1061666
Kaya, S., & Karakoç, D. (2022). Math mindsets and academic grit: How are they related to primary math achievement? European Journal of Science and Mathematics Education, 10(3), 298–309. DOI: https://doi.org/10.30935/scimath/11881
Klassen, R. M. (2004). Optimism and realism: A review of self-efficacy from a cross-cultural perspective. International Journal of Educational Research, 41(3), 205–230. DOI: https://doi.org/10.1080/00207590344000330
Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Press.
Lee, J. (2009). Universals and specifics of math self-concept, math self-efficacy, and math anxiety across 41 PISA 2003 participating countries. Learning and Individual Differences, 19(3), 355–365. DOI: https://doi.org/10.1016/j.lindif.2008.10.009
Ma, X., & Kishor, N. (1997). Assessing the relationship between attitude toward mathematics and achievement in mathematics: A meta-analysis. Journal for Research in Mathematics Education, 28(1), 26–47. DOI: https://doi.org/10.2307/749662
Marsh, H. W., & Craven, R. G. (2006). Reciprocal effects of self-concept and performance from a multidimensional perspective. Perspectives on Psychological Science, 1(2), 133–163. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1745-6916.2006.00010.x
McDonald, R. P., & Ho, M.-H. R. (2002). Principles and practice in reporting structural equation analyses. Psychological Methods, 7(1), 64–82. DOI: https://doi.org/10.1037/1082-989X.7.1.64
McLeod, D. B. (1989). Beliefs, attitudes, and emotions: New views of affect in mathematics education. In D. B. McLeod & V. M. Adams (Eds.), Affect and mathematical problem solving: A new perspective (pp. 245–258). Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4612-3614-6_17
Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Liselere geçiş sistemi (LGS) merkezi sınavla öğrenci alan ortaöğretim kurumlarına ilişkin uygulama kılavuzu. MEB.
Mohd, N., Mahmood, T. F. P. T., & Ismail, M. N. (2011). Factors that influence students in mathematics achievement. International Journal of Academic Research, 3(3), 49–54.
Molden, D. C., & Dweck, C. S. (2000). Meaning and motivation. In C. Sansone & J. M. Harackiewicz (Eds.), Intrinsic and extrinsic motivation (pp. 131–159). Academic Press. DOI: https://doi.org/10.1016/B978-012619070-0/50028-3
National Council of Teachers of Mathematics. (2000). Principles and standards for school mathematics. NCTM.
Op’t Eynde, P., De Corte, E., & Verschaffel, L. (2006). Epistemic dimensions of students’ mathematics-related belief systems. International Journal of Educational Research, 45(1–2), 57–70. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijer.2006.08.004
Orakcı, Ş. (2023). Öğretmenlerin mesleki profesyonelleşme düzeyi ile öz-yeterlilikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(2), 718-735. DOI: https://doi.org/10.51460/baebd.1299387
Ölçüoğlu, R., & Çetin, S. (2016). TIMSS 2011 sekizinci sınıf öğrencilerinin matematik başarısını etkileyen değişkenlerin bölgelere göre incelenmesi. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 7(1), 202-220. DOI: https://doi.org/10.21031/epod.34424
Özcan, Z. Ç., & Eren Gümüş, A. (2019). A modeling study to explain mathematical problem-solving performance through metacognition, self-efficacy, motivation, and anxiety. Australian Journal of Education, 63(1), 116-134. DOI: https://doi.org/10.1177/0004944119840073
Philipp, R. A. (2007). Mathematics teachers’ beliefs and affect. In F. K. Lester (Ed.), Second handbook of research on mathematics teaching and learning (pp. 257-315). Information Age Publishing. DOI: https://doi.org/10.1108/978-1-28141-200-320251010
Pietsch, J., Walker, R., & Chapman, E. (2003). The relationship among self-concept, self-efficacy, and performance in mathematics during secondary school. Journal of Educational Psychology, 95(3), 589-603. DOI: https://doi.org/10.1037/0022-0663.95.3.589
Pitsia, V., Biggart, A., & Karakolidis, A. (2017). The role of students' self-beliefs, motivation and attitudes in predicting mathematics achievement: A multilevel analysis of the Programme for International Student Assessment data. Learning and Individual Differences, 55, 163–173. DOI: https://doi.org/10.1016/j.lindif.2017.03.014
Quintana, R., Park, S., & Kang, S. (2025). Causal decomposition analysis in disparities research: Investigating the effect of self-efficacy on the gender gap in STEM. Quality & Quantity, 59(4), 3327-3351. DOI: https://doi.org/10.1007/s11135-025-02110-0
Rodríguez, J. I., Plax, T. G., & Kearney, P. (1996). Clarifying the relationship between teacher nonverbal immediacy and student cognitive learning: Affective learning as the central causal mediator. Communication Education, 45(4), 293–305. DOI: https://doi.org/10.1080/03634529609379059
Ryan, A. M., & Patrick, H. (2001). The classroom social environment and changes in adolescents’ motivation and engagement during middle school. American Educational Research Journal, 38(2), 437–460. DOI: https://doi.org/10.3102/00028312038002437
Sarı, M. H., Arıkan, S., & Yıldızlı, H. (2017). 8. sınıf matematik akademik başarısını yordayan faktörler: TIMSS 2015. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 8(3), 246–265. DOI: https://doi.org/10.21031/epod.303689
Sarı, M. H., & Ekici, G. (2018). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin matematik başarıları ile aritmetik performanslarını etkileyen duyuşsal değişkenlerin belirlenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 8(15), 1562-1594. DOI: https://doi.org/10.26466/opus.451025
Schenkel, B. (2009). The impact of an attitude toward mathematics on mathematics performance [Unpublished master’s thesis]. Marietta College.
Schreiber, J. B. (2002). Institutional and student factors and their influence on advanced mathematics achievement. The Journal of Educational Research, 95(5), 274–286. DOI: https://doi.org/10.1080/00220670209596601
Schunk, D. H., & Pajares, F. (2002). The development of academic self-efficacy. In A. Wigfield & J. S. Eccles (Eds.), Development of achievement motivation (pp. 15–31). Academic Press. DOI: https://doi.org/10.1016/B978-012750053-9/50003-6
Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2008). Self-concept and self-efficacy in mathematics: Relation with mathematics motivation and achievement. In F. M. Olsson (Ed.), New developments in the psychology of motivation (pp. 105–128). Nova Science Publishers.
Skinner, E. A., Kindermann, T. A., & Furrer, C. J. (2008). A motivational perspective on engagement and disaffection: Conceptualization and assessment of children’s behavioral and emotional participation in academic activities in the classroom. Educational and Psychological Measurement, 69(3), 493–525. DOI: https://doi.org/10.1177/0013164408323233
Suthar, V., & Tarmizi, R. A. (2010). Effects of students’ beliefs on mathematics and achievement of university students: Regression analysis approach. Journal of Social Sciences, 6(2), 146–152. DOI: https://doi.org/10.3844/jssp.2010.146.152
Şahin, M. (2025). 2015, 2018 ve 2024 ilkokul matematik öğretim programlarının karşılaştırmalı analizi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(1), 71–144.
Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal eşitlik modellemesine giriş: Temel ilkeler ve LISREL uygulamaları. Ekinoks Yayınları.
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
Uçar, T. Z., Pişkin, M., Akkaş, E. N., & Taşçı, D. (2010). İlköğretim öğrencilerinin matematik, matematik öğretmenleri ve matematikçiler hakkındaki inançları. Eğitim ve Bilim, 35(155), 131-144. DOI: https://doi.org/10.15390/ES.2010.854
Uzun, N. B., Gelbal, S., & Öğretmen, T. (2010). TIMSS-R fen başarısı ile duyuşsal özellikler arasındaki ilişkinin modellenmesi ve modelin cinsiyetler bakımından karşılaştırılması. Kastamonu Education Journal, 18(2), 531–544
Üredi, İ., & Üredi, L. (2005). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin öz-düzenleme stratejileri ve motivasyonel inançlarının matematik başarısını yordama gücü. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 250–260.
Valentine, J. C., DuBois, D. L., & Cooper, H. (2004). The relation between self-beliefs and academic achievement: A meta-analytic review. Educational Psychologist, 39(2), 111–133. DOI: https://doi.org/10.1207/s15326985ep3902_3
Wang, G., Zhang, S., & Cai, J. (2019). Chinese high school students’ mathematics-related beliefs and their perceived mathematics achievement: A focus on teachers’ praise. EURASIA Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 15(7), em1713. DOI: https://doi.org/10.29333/ejmste/105875
Yıldırım, S., & Yıldırım, H. H. (2019). Predicting mathematics achievement: The role of perceived feedback, teacher support and self-beliefs. Turkish Journal of Education, 8(2), 71–85. DOI: https://doi.org/10.19128/turje.435345
Yıldız, P. (2016). Ortaokul öğrencilerinin matematiğe ilişkin inançları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39, 174–189. DOI: https://doi.org/10.21764/efd.91453
Zee, M., & Koomen, H. M. Y. (2016). Teacher self-efficacy and its effects on classroom processes, student academic adjustment, and teacher well-being: A synthesis of 40 years of research. Review of Educational Research, 86(4), 981–1015. DOI: https://doi.org/10.3102/0034654315626801
Zimmerman, B. J. (2000). Self-efficacy: An essential motive to learn. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 82–91. DOI: https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1016
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Zeynep Çiğdem Özcan

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Sisteme yüklemiş olunan makalenin kapsamı, sunduğu bulgular ve sonucu ve yorumları konusunda Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Sahibi, Editör, Editör Yardımcısı, Hakemler ve Editör Kurulu'nun hiçbir sorumluluk taşımadığını kabul ederim.
Makalenin özgün olduğunu, herhangi bir başka dergiye yayımlanmak üzere gönderilmediği, daha önce yayımlanmadığını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Editörlüğü'ne beyan ederim.
Başlığı belirtilen makalenin, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasının 22. maddesi gereğince çoğaltma, 23. maddesi gereğince yayma ve 25. maddesi gereğince her türlü taşıyıcı materyal üzerinde veya elektronik ortamda kamuya iletim haklarını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisine karşılıksız, koşulsuz ve süresiz olarak devredildiği, makale ile ilgili devredilen hakların dilediği zaman, mekan ve koşullarda kullanmaya Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisinin yayıncısı olarak İstanbul Kültür Üniversitesi'nin yetkili kılınacağını onaylarım.



