Ortaöğretime Geçiş Sınavlarının PISA Fen Okuryazarlığı Çerçevesine Göre Analizi: Bilgi Türleri Boyutu
DOI:
https://doi.org/10.33308/26674874.20264021073Anahtar Kelimeler:
Ortaöğretime Geçiş Sınavları- Fen Bilimleri- PISA Fen Okuryazarlığı- Bilgi Türleri- Doküman AnaliziÖzet
Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de uygulanan ortaöğretime geçiş sınavlarında yer alan fen bilimleri sorularını Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) 2018 Fen Okuryazarlığı Değerlendirme Çerçevesi’nin bilgi türleri boyutu (içerik bilgisi, yöntem bilgisi ve epistemik bilgi) açısından incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu, Türkiye’nin PISA değerlendirmelerine 2003 yılında dâhil olmasından hareketle belirlenen 2003–2023 yılları arasındaki ilgili sınav soruları oluşturmaktadır. Ortaöğretim Kurumları Sınavı (OKS), Seviye Belirleme Sınavı (SBS), Temel Eğitimden Ortaöğretime Geçiş Sınavı (TEOG) ve Liselere Geçiş Sınavı (LGS) kapsamında yer alan toplam 525 soru, doküman analizi yoluyla incelenmiş ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bulgular, soruların çoğu yıl %60’ın üzerinde oranlarla içerik bilgisi ağırlıklı hazırlandığını, bazı yıllarda bu oranın %90–100 düzeyine ulaştığını göstermektedir. Yöntem bilgisine dayalı soruların oranlarının genellikle %15–45 aralığında değiştiği ve bu bilgi türünün dönemsel artışlar göstermesine karşın süreklilik göstermediği belirlenmiştir. Epistemik bilgiye ise yalnızca tek bir uygulama yılında ve %5 düzeyinde yer verilmiştir. Yıllar arası karşılaştırmalar, frekans değerleri üzerinden hesaplanan z-skorlarıyla desteklenmiştir. Bu doğrultuda, sınav sorularının bilgi türleri açısından daha dengeli bir yapıya kavuşturulması önerilmektedir.
İndirmeler
Referanslar
Bennett, J., Lubben, F., & Hogarth, S. (2007). Bringing science to life: A synthesis of the research evidence on the effects of context‐based and STS approaches to science teaching. Science Education, 91(3), 347–370. DOI: https://doi.org/10.1002/sce.20186
Bennett, R. E. (2024). Personalizing assessment: Dream or nightmare? Educational Measurement: Issues and Practice, 43(4), 119–125. DOI: https://doi.org/10.1111/emip.12652
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. DOI: https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
Bybee, R. W. (1997). Achieving scientific literacy: From purposes to practices. Heinemann.
Darling-Hammond, L., & Adamson, F. (2014a). Beyond basic skills: The role of performance assessment in achieving 21st century standards of learning. Stanford Center for Opportunity Policy in Education.
Darling-Hammond, L., & Adamson, F. (Eds.). (2014b). Beyond the bubble test: How performance assessments support 21st century learning. Jossey-Bass. DOI: https://doi.org/10.1002/9781119210863
DeBoer, G. E. (2000). Scientific literacy: Another look at its historical and contemporary meanings and its relationship to science education reform. Journal of Research in Science Teaching, 37(6), 582–601. DOI: https://doi.org/10.1002/1098-2736(200008)37:6<582::AID-TEA5>3.0.CO;2-L
Duschl, R. A., Schweingruber, H. A., & Shouse, A. W. (2007). Taking science to school: Learning and teaching science in grades K–8. National Academies Press.
Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107–115. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569.x
Greene, J. A., Sandoval, W. A., & Bråten, I. (Eds.). (2020). Handbook of epistemic cognition. Routledge.
Güler, N. (2014). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Pegem Akademi.
Harlen, W. (2010). Principles and big ideas of science education. Association for Science Education.
Harlen, W. (2015). Assessment and inquiry-based science education. Global Network of Science Academies.
Hodson, D. (1998). Teaching and learning science: Towards a personalized approach. Open University Press.
Hofstein, A., & Lunetta, V. N. (2004). The laboratory in science education: Foundations for the twenty‐first century. Science Education, 88(1), 28–54. DOI: https://doi.org/10.1002/sce.10106
Holbrook, J., & Rannikmäe, M. (2009). The meaning of scientific literacy. International Journal of Environmental and Science Education, 4(3), 275–288.
Karamustafaoğlu, O., & Sontay, G. (2012). Fen ve teknoloji öğretiminde bağlam temelli öğrenme yaklaşımı. Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(3), 827–844.
Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). SAGE. DOI: https://doi.org/10.4135/9781071878781
Lederman, N. G. (2007). Nature of science: Past, present, and future. In S. K. Abell & N. G. Lederman (Eds.), Handbook of research on science education (pp. 831–879). Lawrence Erlbaum.
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2019). PISA 2018 Türkiye ön raporu. MEB.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2023). PISA 2022 Türkiye raporu. Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü. https://pisa.meb.gov.tr
National Research Council. (2012). A framework for K–12 science education: Practices, crosscutting concepts, and core ideas. National Academies Press.
OECD. (2016). PISA 2015 assessment and analytical framework: Science, reading, mathematics and financial literacy. OECD Publishing. DOI: https://doi.org/10.1787/9789264255425-en
OECD. (2019). PISA 2018 assessment and analytical framework. OECD Publishing. DOI: https://doi.org/10.1787/b25efab8-en
OECD. (2023). PISA 2022 results (Volume I): The state of learning and equity in education. OECD Publishing. DOI: https://doi.org/10.1787/53f23881-en
Osborne, J., Erduran, S., & Simon, S. (2004). Enhancing the quality of argumentation in school science. Journal of Research in Science Teaching, 41(10), 994–1020. DOI: https://doi.org/10.1002/tea.20035
Osborne, J. (2020). Argumentation in science education. In N. G. Lederman & S. K. Abell (Eds.), Handbook of research on science education (Vol. 2, pp. 559–577). Routledge.
Osborne, J., Collins, S., Ratcliffe, M., Millar, R., & Duschl, R. (2003). What ideas-about-science should be taught in school science? Journal of Research in Science Teaching, 40(7), 692–720. DOI: https://doi.org/10.1002/tea.10105
Özdemir, S. M. (2010). Eğitimde program değerlendirme ve Türkiye’de uygulamalar. Pegem Akademi.
Pellegrino, J. W., Chudowsky, N., & Glaser, R. (2001). Knowing what students know: The science and design of educational assessment. National Academies Press.
Pellegrino, J. W. (2020). The future of educational assessment. In H. Andrade & G. J. Cizek (Eds.), Handbook of formative assessment in the disciplines (pp. 3–20). Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315166933-1
Phillips, R. S., & Norris, S. P. (2003). How literacy in its fundamental sense is central to scientific literacy. Science Education, 87(2), 224–240. DOI: https://doi.org/10.1002/sce.10066
Roberts, D. A. (2007). Scientific literacy/science literacy. In S. K. Abell & N. G. Lederman (Eds.), Handbook of research on science education (pp. 729–780). Lawrence Erlbaum.
Sandoval, W. A., & Millwood, K. A. (2005). The quality of students’ use of evidence in written scientific explanations. Cognition and Instruction, 23(1), 23–55. DOI: https://doi.org/10.1207/s1532690xci2301_2
Schreier, M. (2012). Qualitative content analysis in practice. SAGE Publications. DOI: https://doi.org/10.4135/9781529682571
Sireci, S. G. (2020). Standardization and UNDERSTANDardization in educational assessment. Educational Measurement: Issues and Practice, 39(3), 100–105. DOI: https://doi.org/10.1111/emip.12377
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Ayşegül Bilecik- Cemil Aydoğdu

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Sisteme yüklemiş olunan makalenin kapsamı, sunduğu bulgular ve sonucu ve yorumları konusunda Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Sahibi, Editör, Editör Yardımcısı, Hakemler ve Editör Kurulu'nun hiçbir sorumluluk taşımadığını kabul ederim.
Makalenin özgün olduğunu, herhangi bir başka dergiye yayımlanmak üzere gönderilmediği, daha önce yayımlanmadığını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisi Editörlüğü'ne beyan ederim.
Başlığı belirtilen makalenin, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasının 22. maddesi gereğince çoğaltma, 23. maddesi gereğince yayma ve 25. maddesi gereğince her türlü taşıyıcı materyal üzerinde veya elektronik ortamda kamuya iletim haklarını Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisine karşılıksız, koşulsuz ve süresiz olarak devredildiği, makale ile ilgili devredilen hakların dilediği zaman, mekan ve koşullarda kullanmaya Yaşadıkça Eğitim [YE] dergisinin yayıncısı olarak İstanbul Kültür Üniversitesi'nin yetkili kılınacağını onaylarım.



